- U Srbiji se 11. novembra obeležava Dan primirja u Prvom svetskom ratu, u znak sećanja na kraj borbi i žrtve koje je zemlja podnela.
- Primirje je potpisano 11. novembra 1918. kod Kompijenja, a stupilo je na snagu u 11 časova, dok je Versajski sporazum usledio tek 1919. godine.
U Srbiji se danas, 11. novembra obeležava Dan primirja u Prvom svetskom ratu, državni praznik posvećen sećanju na završetak jednog od najrazornijih sukoba u istoriji čovečanstva. Na ovaj datum 1918. godine, posle više od četiri godine ratovanja, potpisano je primirje između Nemačke i savezničkih sila, čime su okončane borbe na Zapadnom frontu.
Prvi svetski rat odneo je više od 17 miliona života, a Srbija je, u odnosu na broj stanovnika, bila među zemljama koje su pretrpele najveće gubitke.
Šta se dogodilo 11. novembra 1918. godine?
U ranim jutarnjim satima 11. novembra 1918. godine, u železničkom vagonu u šumi kod Kompijenja u Francuskoj, predstavnici Nemačke potpisali su primirje sa silama Antante.
Sporazum je stupio na snagu istog dana, tačno u 11 časova, zbog čega se 11. novembar u mnogim zemljama obeležava kao dan sećanja na završetak Prvog svetskog rata.
Primirje je podrazumevalo prekid neprijateljstava, povlačenje nemačkih snaga, predaju dela vojne opreme i oslobađanje ratnih zarobljenika. Savezničke snage trebalo je da okupiraju Rajnsku oblast, dok je pomorska blokada Nemačke ostala na snazi.
Ipak, potpisivanje primirja nije značilo i formalno sklapanje mira. Versajski mirovni sporazum potpisan je tek 28. juna 1919. godine.
Prema istorijskom pregledu koji prenosi agencija Tačno, pregovori o primirju započeli su 8. novembra, a nemačkoj delegaciji ostavljen je rok od 72 sata da prihvati postavljene uslove.
Kakvu je ulogu Srbija imala u završetku rata?
Prvi svetski rat počeo je u julu 1914. godine, kada je Austrougarska napala Srbiju, a tokom naredne četiri godine sukob je zahvatio veliki deo sveta.
Jedan od ključnih događaja koji su ubrzali slom Centralnih sila bio je proboj Solunskog fronta u septembru 1918. godine, u kojem je srpska vojska imala izuzetno važnu ulogu.
Nakon savezničkog prodora, Bugarska je kapitulirala 29. septembra, a potom su iz rata istupile Osmansko carstvo i Austrougarska.
Srpska vojska nastavila je napredovanje i 1. novembra 1918. godine oslobodila Beograd.
Istovremeno, Nemačka se suočavala sa vojnim porazima, nestašicom hrane, pobunama i političkom krizom. Car Vilhelm II abdicirao je 9. novembra, svega dva dana pre potpisivanja primirja.
Koliko je Srbija izgubila stanovnika u Prvom svetskom ratu?
Srbija je tokom Prvog svetskog rata pretrpela ogromne ljudske i materijalne gubitke.
Prema podacima iz memoranduma delegacije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca na Mirovnoj konferenciji u Parizu 1919. godine, ukupni ljudski gubici Srbije iznosili su 1.247.435 osoba, odnosno oko 28 odsto stanovništva iz 1914. godine.
U tom dokumentu navodi se da su vojni gubici iznosili 402.435, a civilni 845.000 ljudi.
Srbija je do oktobra 1915. godine mobilisala 707.343 osobe, što je predstavljalo približno četvrtinu ukupnog stanovništva i oko 40 odsto muške populacije.
Ovi istorijski podaci pokazuju razmere stradanja zemlje koja je tokom rata prošla kroz okupaciju, povlačenje vojske i civila preko Albanije, epidemije, glad i višegodišnje borbe.
Kako je Prvi svetski rat promenio Evropu?
Završetak Prvog svetskog rata doveo je do velikih političkih i teritorijalnih promena.
Nestala su velika carstva, među kojima Austrougarska i Osmansko carstvo, dok su Nemačka i Rusija prošle kroz duboke političke promene.
Na evropskoj mapi pojavile su se nove države, među kojima Čehoslovačka, Poljska, Finska, Estonija, Letonija i Litvanija.
Za Srbiju je posebno značajan bio 1. decembar 1918. godine, kada je regent Aleksandar Karađorđević u Beogradu proglasio stvaranje Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, države koja će kasnije poneti ime Jugoslavija.
Zašto je Dan primirja državni praznik u Srbiji?
Dan primirja obeležava se kao sećanje na završetak ratnih dejstava, ali i na žrtve koje je Srbija podnela tokom Prvog svetskog rata.
U Srbiji je 11. novembar državni praznik i neradni dan.
Simbol ovog praznika je Natalijina ramonda, cvet poznat po sposobnosti da se oporavi i nakon gotovo potpunog isušivanja. Zbog toga simbolizuje obnovu i oporavak Srbije posle velikih stradanja.
Uz cvet se koristi i traka u bojama Albanske spomenice, kao podsećanje na stradanje i povlačenje srpske vojske preko Albanije tokom zime 1915. i 1916. godine.
Obeležavanjem Dana primirja čuva se sećanje na poginule vojnike i civile, ali i na istorijski trenutak kada je, posle četiri godine razaranja, otvoren put ka miru.
BONUS VIDEO:
