- Udruženje 'Veles' istražuje pećine i jame na Zlatiboru, a ove godine u Rakovici je otkrilo novu Pećinu Zaoglina i nastavilo merenja postojećih objekata.
- Posebnu pažnju privukle su jame Cura i Curica: Cura je izmerena do 46 metara, dok Curica još nije do kraja istražena i smatra se veoma opasnom.
- Jama Golubinjak i dalje je puna otpada, ali od postavljanja kontejnera u selu nije primećeno novo odlaganje smeća.
Ekološko-speleološko udruženje "Veles" već nekoliko godina sistematski istražuje pećine i jame na području Zlatibora, otkrivajući nove podzemne objekte i prikupljajući podatke o prirodnom bogatstvu ovog kraja.
Tokom 2023. godine istraživanja su obuhvatila sela Ljubiš, Dobroselicu i Stublo, dok su naredne godine, uz podršku Opštine Čajetina, proširena na područje od Tornika do kanjona Uvca, uključujući i Jablanicu. U okviru osam terenskih akcija realizovanih 2024. godine, speleolozi su prvi put organizovali i čišćenje Jame ispod Tornika.
Tokom 2025. godine završena su istraživanja jame Bezdan na Cerovcu, kao i okolnih jama na području Mušveta i Mačkata.
Ove godine u fokusu udruženja bilo je selo Rakovica, gde su u okviru projekta "Rakovica – selo pećina", koji sufinansira Opština Čajetina, realizovane četiri terenske istraživačke akcije. Poslednja, sprovedena početkom oktobra, donela je nova saznanja o jamama Cura i Curica, ponovna merenja Jamine, nastavak čišćenja jame Golubinjak, ali i otkriće do sada neevidentirane Pećine Zaoglina, na području između Čigote i Rakovice.
O rezultatima istraživanja, izazovima rada u podzemlju, mogućnostima turističkog uređenja pojedinih objekata i planovima za naredni period razgovarali smo sa Goranom Dujkovićem iz Ekološko-speleološkog udruženja "Veles", koji se istraživanjem podzemlja Zlatibora bavi još od 2015. godine.
Šta je bio osnovni cilj poslednjeg speleološkog istraživanja?
Cilj ovog istraživanja, kao i prethodnih akcija tokom godine, bio je da ponovo obiđemo speleološke objekte u selu Rakovica, poznate iz ranijih istraživanja - Rakovičku pećinu, Jaminu, Golubinjak i objekte evidentirane pod brojevima 123, 124, 125 i 126.
"Želeli smo da ih ponovo istražimo i izmerimo savremenim mernim instrumentima, ali i da pregledamo teško prohodan šumski teren od uzvišenja Čigota, Glavica i Čepovo prema selu Rakovica, u potrazi za novim speleološkim objektima", rekli su.
Tokom istraživanja posebnu pažnju privukle su jame Cura i Curica
Nazive Cura i Curica ovim objektima dali su članovi udruženja tokom istraživanja. Prvi objekat, ranije evidentiran pod brojem 125, dobio je naziv Cura jer ga je tokom druge terenske akcije locirao i prvi u njega zavirio isključivo ženski deo naše ekipe.
Drugi objekat, Curicu, ista ekipa pronašla je na svega dvadesetak metara udaljenosti. Njegov ulaz je veoma mali i uzak, a do tada ovaj objekat nije bio poznat niti bilo gde evidentiran.
"U početku smo pretpostavljali da su ove dve jame povezane i da čine jedinstven jamski sistem. Međutim, tokom treće terenske akcije utvrdili smo da je Cura znatno dublja od ranije zabeleženih 35 metara, dok Curica nije povezana sa njom, već predstavlja zaseban speleološki objekat", poručili su iz udruženja i dodali:
"Tokom poslednje akcije Curu smo istražili i izmerili do dubine od 46 metara, gde njeni kanali počinju da se sužavaju, ali se nastavljaju dalje. Reč je o vertikalnim jamama čiju unutrašnjost čine čisti krečnjački zidovi, bez pećinskog nakita", istakli su.
Posebno je zanimljivo to što se u Curi, na dubini od oko 35 metara, nalazi polica koja zaklanja pogled i stvara utisak da se jama tu završava, iako se ona zapravo nastavlja.
Oba objekta imaju potencijal da postanu najdublje jame na Zlatiboru, a možda i u zapadnoj Srbiji. Nešto veći potencijal u tom smislu ima Curica.
Ipak, neophodna su dodatna istraživanja i precizna merenja kako bismo utvrdili njihovu konačnu dubinu. Ovoga puta nismo imali dovoljno vremena da započnemo merenje Curice, tako da nam taj posao predstoji tokom neke od narednih akcija.
Koliko su ove jame zahtevne i opasne za istraživanje?
Oba objekta su izuzetno tehnički i fizički zahtevna i dostupna isključivo obučenim speleolozima koji znaju da koriste užad i odgovarajuću opremu.
Curica je posebno opasna. Osoba koja bi slučajno upala u njen otvor mogla bi da pada oko 50 metara, bez mogućnosti da se zaustavi.
"Tokom istraživanja Curice dogodila se i jedna nezgoda. Manji kamen, koji je padao sa vrha jame i odbijao se o njene zidove, pogodio je jednog od trojice članova ekipe u predelu obrve, izazvavši posekotinu i podliv oko oka. Srećom, povreda je bila lakše prirode", rekli su oni i dodali:
"Ukoliko se ispostavi da se obe jame nastavljaju na znatno veće dubine, biće nam potrebna dodatna tehnička oprema, poput užadi, karabinera, gurti, pločica i boltova, ali i dalje usavršavanje članova u savladavanju vertikalnih prepreka. Dogovorili smo se da u narednom periodu više pažnje posvetimo vežbama pružanja prve pomoći u speleološkim objektima, kao i fizičkoj pripremljenosti članova, koja je u ovakvim uslovima izuzetno značajna.", istakli su.
Šta su pokazala nova merenja i kakav potencijal ovaj objekat ima?
Jamina je najveći speleološki objekat u selu Rakovica. Ima ulaznu vertikalu visine 49 metara i pećinske kanale duže od 600 metara.
Ovaj objekat je u više navrata istraživan od različitih speleoloških grupa. Koliko nam je poznato, tokom osamdesetih godina istraživali su ga članovi Speleološkog odseka Beograd, a devedesetih godina ekipa Geografskog fakulteta, u okviru istraživanja profesora dr Radenka Lazarevića. On je ovaj objekat predstavio u radu "Pećine i jame Zlatibora", objavljenom 1996. godine.
Početkom dvehiljaditih Jaminu su istraživali speleolozi Društva istraživača "Vladimir Mandić Manda" iz Valjeva i Akademskog speleološko-alpinističkog kluba iz Beograda, koji su izradili njen najkompletniji i najprecizniji nacrt i opis.
"Naša poslednja merenja potvrdila su da su prethodna istraživanja i merenja bila veoma kvalitetno i precizno urađena", objasnili su.
Posebno je zanimljiv turistički potencijal ovog objekta. Naš predlog Opštini Čajetina biće da se oko impresivne ulazne vertikale, koja je po svojim karakteristikama jedinstvena u Srbiji, urede vidikovci i bezbedna staza za posetioce.
"Ukoliko tehničke mogućnosti dozvole, zanimljivo rešenje bio bi i most sa staklenim podom preko čitave vertikale. Smatramo da bi takav sadržaj predstavljao jedinstvenu turističku atrakciju, ne samo na Balkanu već i u Evropi", rekli su oni.
Golubinjak je izuzetno lep i zanimljiv speleološki objekat, ali je, nažalost, godinama služio kao mesto za odlaganje otpada.
Jama se nalazi u samom selu Rakovica, između dva puta. U jednom delu spušta se do dubine od 16, a u drugom do 25 metara. Zanimljivo je da su u njoj golubovi pronašli bezbedno mesto za gnežđenje, pa gotovo svaki put kada joj se približite iz nje izlete najmanje dva goluba. Otuda potiče i njen naziv.
"Tokom ove akcije u potpunosti smo očistili prostor oko jame i njene zidove, koji su takođe bili kontaminirani otpadom. Međutim, spuštanjem na dno utvrdili smo da se tamo nalazi više od 30 kubnih metara smeća različitog porekla i sastava – od građevinskog šuta i akumulatora do organskog otpada", istakli su i dodali:
"Ovoga puta usmerili smo se na izvlačenje plastičnih flaša, jer su relativno lagane za iznošenje. Plašim se da potpuno čišćenje dna neće biti moguće bez upotrebe teške mehanizacije, odnosno krana ili ozbiljnije dizalice", nastavili su oni.
Dublji delovi Golubinjaka tehnički su dostupni speleolozima, a pojedini delovi osvetljeni su i dnevnom svetlošću. Postoje i pretpostavke profesora dr Radenka Lazarevića da je ovaj objekat povezan sa Jaminom, što bi moglo da se pokaže kao tačno.
Ipak, velika količina otpada koji klizi prema dubljim delovima jame predstavlja ozbiljnu opasnost. Neprijatni mirisi, raspadanje otpada i mogućnost propadanja kroz naslage smeća čine boravak u jami veoma nebezbednim.
"Ono što nas raduje jeste činjenica da od 2018. godine, kada smo prvi put obišli ovaj objekat, primećujemo određeni napredak. Naime, otkako je Opština Čajetina postavila kontejner za smeće u selu, nismo uočili novo odlaganje otpada u jamu", rekli su.
Da li su pronašli nove pećine ili jame?
U speleološkim krugovima u Srbiji postoji mišljenje da su pećine i jame na Zlatiboru, koje se istražuju još od vremena Jovana Cvijića, uglavnom već pronađene i istražene. Međutim, naša iskustva pokazuju da to nije tačno.
Gotovo svake godine pronalazimo nove speleološke objekte. Tako smo 2022. godine, na području sela Stublo, otkrili Jankovića pećinu, dok smo 2024. godine na području Jablanice pronašli Nadinu bezdan i Jamu bez imena.
Ove godine odlučili smo da istražimo strm i šumovit teren koji se sa vrha Čigote spušta prema selu Rakovica. Na tom području postoje planinarske staze i šumski putevi, ali je veliki deo terena zbog svoje konfiguracije teško dostupan čak i lokalnom stanovništvu. Među meštanima postoji i verovanje da u tim šumama boravi više medveda.
Tokom poslednje akcije uspeli smo da pregledamo tek četvrtinu planiranog terena, ali smo pronašli jedan lep pećinski objekat na stenskom odseku iznad korita potoka Zaoglina. Nazvali smo ga Pećina Zaoglina.
S obzirom na krečnjački sastav ovog područja, smatramo da ono ima veliki speleološki potencijal i svakako ćemo nastaviti istraživanja.
Vaše mišljenje nam je važno - ostavite komentar, nije potrebna registracija!
BONUS VIDEO:
(Zlatiborskevesti/MONDO)