- Stare vojvođanske kuće sa dva ulaza često su bile podeljene na dve stambene celine, za dve porodice pod istim krovom.
- Raspored je zavisio od potreba domaćinstva: simetrični ulazi služili su braći, a manji deo kuće mogao je pripasti sinu koji se osamostaljuje.
Stare kuće u vojvođanskim selima kriju brojne zanimljive detalje koji svedoče o nekadašnjem načinu života. Dugačke prizemne građevine sa prostranim dvorištima nisu pravljene samo da pruže krov nad glavom, već su često bile prilagođene životu više generacija porodice. Posebno su zanimljive kuće koje imaju dva ulaza, jer njihov raspored otkriva kako su nekada funkcionisala domaćinstva.
Iako na prvi pogled mogu izgledati kao jedna velika porodična kuća, pojedini objekti zapravo su bili podeljeni na dve zasebne stambene celine. Takvo rešenje omogućavalo je članovima iste porodice da žive zajedno, ali uz određeni stepen privatnosti i samostalnosti.
Dva ulaza kao rešenje za život dve porodice
U tradicionalnoj vojvođanskoj arhitekturi postojalo je više tipova kuća, a među njima se posebno izdvajaju takozvane preke, odnosno švapske kuće. Njihov razvijeni oblik naročito je bio zastupljen početkom 20. veka.
Prema pisanju Zavoda za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin, neke od ovih kuća građene su kao dvojni objekti pod zajedničkim krovom. U njima su najčešće živele dve porodice, često braća koja su ostajala na istom porodičnom imanju nakon ženidbe.
Kuća je bila organizovana tako da svaki deo ima svoju stambenu celinu, dok su određeni elementi, poput dvorišta i tavanskog prostora, mogli biti zajednički. Posebno zanimljiv detalj bila je ajnfort kapija, odnosno široki prolaz kroz koji su prolazila zaprežna kola, a koji je ujedno mogao da razdvaja dva dela objekta.
Položaj ulaza nije bio slučajan. Kod pojedinih kuća raspored je bio simetričan, što je odgovaralo domaćinstvima u kojima su živela dva brata. Kod asimetričnih objekata manji deo kuće mogao je biti namenjen sinu koji se nakon ženidbe osamostaljuje, odnosno dobija svoj stambeni prostor u okviru roditeljskog imanja.
Zašto su kuće građene tako da budu dugačke i uske?
Karakterističan izgled starih vojvođanskih kuća nije bio samo stvar estetike. Njihov oblik bio je povezan sa načinom organizacije sela i parcelacijom zemljišta.
Kuće su uglavnom građene dužinom placa, dok je uža strana bila okrenuta prema ulici. Takav raspored omogućavao je racionalno korišćenje izduženih parcela i ostavljao dovoljno prostora za dvorište, pomoćne objekte, štale i druge poljoprivredne sadržaje.
Uobičajena vojvođanska kuća imala je nekoliko glavnih prostorija raspoređenih jedna iza druge, a sa dvorišne strane često se nalazio natkriveni trem. On je imao važnu praktičnu ulogu, služio je kao komunikacija između prostorija, ali i kao mesto za svakodnevni boravak tokom toplijih meseci.
Od velikog porodičnog doma do dva zasebna stana
Nekadašnja potreba da više generacija živi na jednom imanju danas dobija drugačiji oblik. U pojedinim starim vojvođanskim kućama postojeća prostorna organizacija omogućava da se jedan deo objekta odvoji i preuredi u zasebnu stambenu jedinicu.
Takva adaptacija može biti praktična za porodice koje žele da zadrže zajedničko imanje, ali da obezbede odvojeni prostor za decu, roditelje ili druge članove porodice. Takođe, deo kuće može se urediti za izdavanje, posebno u mestima koja imaju turistički potencijal.
Stare vojvođanske čuvaju priču o nekadašnjem životu
Tradicionalne kuće Vojvodine predstavljaju mnogo više od starih građevina. Njihov raspored, način gradnje i detalji poput trema, ajnfort kapije i odvojenih stambenih celina svedoče o porodičnim odnosima, poljoprivrednom načinu života i potrebama nekadašnjih domaćinstava.
Danas, kada se sve više traže praktična rešenja za stanovanje i obnovu starih objekata, ovakve kuće dobijaju novu vrednost. Umesto rušenja i potpune promene izgleda, njihova adaptacija može omogućiti da se sačuva prepoznatljiva arhitektura vojvođanskih sela, a da istovremeno odgovori potrebama savremenog života.
BONUS VIDEO:
(BizPortal/MONDO)