Nekada je ponos Jugoslavije zapošljavao 23.000 ljudi, danas ih je ostalo samo 500. Fabrika obuće Borovo decenijama je simbol ekonomskog razvoja u Hrvatskoj i bivšoj Jugoslaviji.
Osnovana je tridesetih godina prošlog veka, preživela je razaranja dva rata i brojne poslovne promene, a danas posluje u veoma skromnim razmerama i traži novog poslovnog partnera. U svom zlatnom dobu, fabrika Borovo je zapošljavala oko 23.000 radnika - danas ih je ostalo samo oko petsto i kompanija je 99,99 odsto u državnom vlasništvu.
"Iako je trgovačko preduzeće 'Bata cipele i koža, dd Zemun - Zagreb' postojalo još od 1921. godine, proizvodnja je počela 7. juna 1931. godine, u skladištu Slovačke dunavske plovidbe, koje su meštani zvali Češka agencija, u blizini tada nove luke. Istovremeno, Bata je kupio 70 hektara susednog zemljišta, na kojem je planirao da izgradi fabriku sa pripadajućim naseljem", objašnjava hrvatskom portalu Index Toni Roca, viši kustos i rukovodilac Kulturno-istorijske zbirke Gradskog muzeja Vukovar.
Borovo kao izuzetno industrijsko nasleđe
"Kolonija dr Jana Antonina Batea postala je naš prvi i najveći primer idealnog modernog grada. Do 1933. godine u njoj je živelo 196 stanovnika, a tri godine kasnije 1.818. Izgradili su društveni centar, radnički restoran, dve elektrane, kliniku, stadion, teniske i rukometne terene, bazen na Dunavu, bioskop, biblioteku, vrtić, osnovnu i srednju školu. Sredinom novembra 1932. godine počele su da se izdaju prve fabričke novine u zemlji, a od 1938. godine emitovao je program i Radio Borovo. Od juna 1934. godine, lokalni sportski aerodrom je povezan redovnim letovima sa Beogradom i Zagrebom, a kasnije i sa Gracom i Bečom", dodaje Roca.
Pre početka Drugog svetskog rata, naselje je imalo oko 2.000 stanovnika, a fabrika u Rijeci je zapošljavala 4.650 ljudi. Fabrika je transformisala Vukovar iz administrativnog i zanatskog centra u industrijski centar regiona. Posle 1945. godine, Borovo se brzo razvijalo i postalo industrijski gigant.
Proizvodili su tehničku gumenu robu i PVC obuću. Proširilo se i obližnje radničko naselje Borovo Naselje - olimpijski bazen je izgrađen 1960. godine, bioskop 1967. godine, a sportska hala 1977. godine.
Pojava industrijskog giganta
Godine 1970, Borovo je počelo intenzivno da izvozi svoje proizvode. U početku je izvoz iznosio 1,34 miliona dinara, ali je deceniju kasnije porastao na 428 miliona dinara, odnosno 105 miliona tadašnjih američkih dolara (što je danas ekvivalentno 360 miliona evra). Godine 1972. izgrađen je pogon Nova pneumatika, a 1979. godine počela je izgradnja nove alatnice.
"Borovo je dostiglo novi vrhunac osamdesetih godina prošlog veka sa oko 23.800 zaposlenih. U to vreme, fabrika je godišnje proizvodila 23 miliona pari obuće, 12.500 tona gumene robe i više od 580.000 automobilskih guma. Maloprodajna mreža obuhvatala je 620 prodavnica. Zlatno doba je završeno u drugoj polovini osamdesetih godina prošlog veka, kada su se pojavili problemi zbog prekomernog broja zaposlenih, niže produktivnosti i konkurencije, a sve je kulminiralo razaranjima u Domovinskom ratu, gubitkom tržišta i pojavom globalnih igrača koji diktiraju tržišne uslove", objašnjava kustos Toni Roka.
Zgrade Borova su od 2008. godine upisane u Hrvatski registar kulturne baštine kao spomenik arhitekture, urbanizma i pejzažne umetnosti. Kulturno-istorijska celina Bata-vila zaštićena je kao nepokretna kulturna baština sa napomenom da je najvredniji primer planski izgrađenih gradova u duhu ranog modernizma u srednjoevropskom regionu.
Borosani i startaskovi
Najpoznatiji proizvodi kompanije Borov su namenski rađena obuća borosana, koja se proizvodi od 1968. godine, i patike startas, koje su se pojavile 1976. godine. Potonje su postigle najveću popularnost kao zvanična obuća Univerzijade u Zagrebu 1987. godine, kada se godišnje prodavalo oko pet miliona pari patika. Startask je ponovo proizveden posle 2007. godine.
Borovo je sarađivalo sa renomiranim svetskim kompanijama kao što su Puma, Salamander, Semperit i Pireli. Imali su predstavništva u Zagrebu, Beogradu, Ljubljani i Minhenu.
"Na početku Domovinskog rata, Borovo je bilo uključeno u organizovanje odbrane Vukovara, snabdevanje električnom energijom vojne bolnice, vodovoda i većih gradskih skloništa. Poslovanje kompanije je prestalo 1991. godine, a od 1992. do mirne reintegracije 1998. godine, uprava Borova se nalazila u Zagrebu, a proizvodnja u Donjem Miholjcu", objašnjava dalje Roca i dodaje:
"Kada je Borovo ponovo preuzelo svoju imovinu u Vukovaru 1998. godine, transformisalo se u poslovnu grupu i počelo sa proizvodnjom obuće i gumene galanterije na svojoj prvobitnoj lokaciji. Godine 2008, proizvodnja kožne obuće je preseljena u renoviranu i tehnološki opremljenu zgradu Obućara nova", kaže Toni Roca.
Razlozi za privatizaciju i pronalaženje strateškog partnera
Prema poslovnim portalima, Borovo trenutno ima oko pet stotina zaposlenih i posluje sa gubitkom. Pojavile su se informacije da je singapurska kompanija Eureka Investment sprovela dužnu pažnju Borova, d.d., zbog interesovanja za partnerstvo.
Takođe je objavljeno da je Centar za restrukturiranje i prodaju (CERP) zvanično pozvao strateškog investitora u Borovo nakon potpisivanja ugovora o neotkrivanju informacija.
"Danas, Borovo, d.d., nastavlja svoju proizvodnu tradiciju, održava svoje prisustvo na tržištu i oslanja se na dugoročnu prepoznatljivost brenda. Na ovaj način, nastavlja da igra važnu ulogu u ekonomskom i društvenom životu Vukovara i regiona. Borovo nije samo industrijski subjekt - on je deo identiteta Vukovara i simbol industrijske tradicije Hrvatske, sa jasnom ambicijom za dalji razvoj i integraciju u savremene ekonomske tokove", objasnili su iz Rukovodstva Borova.
Vaše mišljenje nam je važno - ostavite komentar, nije potrebna registracija!
BONUS VIDEO: