- Crnogorska policija i ANB u Risnu su uhapsile Mihaila i Valeriju Zvinčuk, uz još tri osobe, u akciji protiv mreže 'Rybar'.
- Mihail Zvinčuk je osnivač proruskog Telegram kanala sa više od 1,3 miliona pratilaca i pod sankcijama je EU i Ukrajine.
- 'Rybar' je ranije povezivan sa širenjem ruskog uticaja na Balkanu, uključujući planove za medijsku školu u Republici Srpskoj.
Crnogorska policija, u saradnji sa Agencijom za nacionalnu bezbednost (ANB), rano jutros u Risnu uhapsila je Mihaila i Valeriju Zvinčuk, koje mediji označavaju kao vođe ruske mreže "Rybar", kao i još tri osobe. Mihail Zvinčuk, suosnivač jednog od najpoznatijih proruskih kanala na Telegramu, nalazi se pod sankcijama Evropske unije EU i Ukrajine, a njegovo delovanje na Balkanu ranije je povezivano sa širenjem ruske propagande i planovima za obuku medijskih kadrova.
Prema pisanju dnevnih listova Pobjeda i Vijesti, akcija je usmerena na hapšenje vođe i pripadnika ruske hibridne mreže "Rybar" u Crnoj Gori. Među uhapšenima su Mihail i Valerija Zvinčuk, kao i još tri saradnika.
Osnivač ruske medijske platorme "Ribar"
Mihail Zvinčuk je osnivač i glavno lice ruske medijske platforme "Ribar" (Rybar), čiji Telegram kanal prati više od 1,3 miliona ljudi. Reč je o vojnom blogeru i bivšem pripadniku pres-službe ruskog Ministarstva odbrane, čije se delovanje godinama dovodi u vezu sa širenjem proruskih narativa.
Prema dostupnim informacijama, Zvinčuk je bivši oficir ruske vojske, a pojedini izvori njegovo delovanje povezuju sa ruskim vojnim i bezbednosnim strukturama. U dostavljenim informacijama označen je i kao pukovnik GRU zadužen za hibridne operacije, što za sada nije nezavisno potvrđeno.
Pod sankcijama EU i Ukrajine
Zvinčuk je odranije poznat međunarodnoj javnosti kao ruski propagandista. Ukrajina ga je sankcionisala u januaru 2023. godine, dok ga je Evropska unija EU stavila na listu sankcija u junu iste godine.
Prema obrazloženju EU, sankcije su uvedene zbog aktivnosti povezanih sa podrškom postupcima koji podrivaju i ugrožavaju teritorijalni integritet, suverenitet i nezavisnost Ukrajine.
Američke vlasti su u oktobru 2024. godine ponudile nagradu do 10 miliona dolara za informacije o osoblju kanala "Rybar", prema ranije objavljenim informacijama.
Ova platforma, koja se predstavlja kao izvor vojnih analiza i informacija, predmet je brojnih kritika zbog širenja dezinformacija i proruskih narativa. Njeni sadržaji naročito su prisutni od početka ruske invazije na Ukrajinu u februaru 2022. godine.
Planirali medijsku školu u Republici Srpskoj
Delovanje "Rybara" na Zapadnom Balkanu ranije je dokumentovao istraživački portal Detektor, koji je objavio da je ova ruska organizacija planirala saradnju sa institucijama Republike Srpske na pokretanju medijske škole.
Prema pisanju Detektora, Agencija za informaciono-komunikacione tehnologije Republike Srpske potvrdila je da radi na izradi sporazuma o saradnji sa ruskom medijskom organizacijom. Jedan od planiranih ciljeva bilo je otvaranje škole za moderne medije, uz obuke iz digitalnog novinarstva, multimedijalne produkcije, marketinga, društvenih mreža i medijske analize.
Predlog za otvaranje škole, kako je navedeno u odgovoru Agencije, došao je od predstavnika "Rybara".
Mihail Zvinčuk je, prema istom istraživanju, najmanje dva puta boravio u Banja Luci, gde se sastajao sa predstavnicima institucija Republike Srpske i razgovarao o mogućoj saradnji.
"Rybar" kao sredstvo ruskog uticaja
Stručnjaci koji se bave analizom dezinformacija upozoravali su da "Rybar" nije samo vojni informativni kanal, već i platforma preko koje se mogu širiti politički narativi u skladu sa interesima Moskve.
Olena Čuranova, novinarka ukrajinske redakcije StopFake, koja se bavi razotkrivanjem dezinformacija, ranije je ukazala na povezanost Zvinčuka sa ruskim vojnim strukturama i izrazila sumnju da rusko Ministarstvo odbrane dostavlja informacije koje kanal objavljuje.
"Naravno, sada kaže da ne radi", kazala je Čuranova, govoreći o Zvinčukovoj vojnoj prošlosti.
Digitalna forenzičarka Nataša Kilibarda ocenila je da postoje indicije koje upućuju na moguće veze između sadržaja koji objavljuje "Rybar" i struktura u Rusiji.
"Ali naziru se tragovi u smislu ne samo narativa nego i pristupa i davanja informacija. Odakle izvor tih informacija? A jedini trag koji bi mogao da bude jesu Moskva i Kremlj", kazala je Kilibarda za Detektor, ukazujući i na sumnje u vezi sa finansiranjem platforme.
Prema njenim rečima, iskustvo i metode koje je "Rybar" razvio tokom rata u Ukrajini predstavljaju se kao model koji bi mogao biti prenesen na medijske i političke aktere u regionu.
Uticaj na Zapadnom Balkanu
Prema ranijim objavama "Rybara", predstavnici ove organizacije održavali su obuke i predavanja o korišćenju Telegrama i vođenju medijskih kanala, uključujući aktivnosti u Srbiji i Republici Srpskoj.
U aprilu i junu 2024. godine Zvinčuk je, prema pisanju Detektora, održavao predavanja u beogradskom hotelu "Moskva". Kanal je ranije objavio i informacije o obukama za više stotina ljudi na Balkanu, iako novinari Detektora nisu uspeli da potvrde sve navode o njihovom održavanju u Republici Srpskoj.
Čuranova je upozorila da Rusija nastoji da utiče na informacioni prostor država u kojima postoje politička pitanja važna za Moskvu, uključujući odnos prema NATO-u.
"Balkan je veoma važan region za Rusiju", poručila je ona.
Delovanje "Rybara" na Balkanu tako je postalo predmet pažnje istraživačkih novinara i stručnjaka za dezinformacije, koji upozoravaju na mogućnost prenošenja metoda ruske informacione propagande na lokalne medije i druge aktere.
BONUS VIDEO:
(CDM/MONDO)