- Porodična penzija u Srbiji ne pripada automatski svima, već supružnicima, deci i u nekim slučajevima roditeljima, uz uslove iz Zakona o PIO.
- Pravo za supružnike zavisi od trajanja braka, godina života, nesposobnosti za rad ili brige o deci, a novi brak sam po sebi ne ukida penziju.
- Deca je primaju do 15, 20 ili 26 godina, dok roditelji mogu da je ostvare ako su izdržavani i ispunjavaju starosni uslov ili su nesposobni za rad.
Porodična penzija u Srbiji ne pripada automatski svakom članu porodice nakon smrti penzionera ili osiguranika. Pravo mogu da ostvare supružnici i vanbračni partneri, deca, ali u određenim slučajevima i roditelji preminulog, uz ispunjavanje uslova propisanih Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju.
Prema podacima Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje (PIO), pravo na porodičnu penziju imaju članovi porodice preminulog korisnika starosne ili invalidske penzije, kao i preminulog osiguranika koji je ispunjavao uslove za penziju ili imao najmanje pet godina staža osiguranja.
Izuzetak postoji kada je smrt posledica povrede na radu ili profesionalne bolesti. U tom slučaju članovi porodice mogu da steknu pravo na porodičnu penziju bez obzira na dužinu staža osiguranja preminulog.
Kada supružnik ima pravo na porodičnu penziju?
Pravo mogu da ostvare i bračni i vanbračni partner. Uslov je da je brak, odnosno pravno utvrđena vanbračna zajednica, trajala najmanje tri godine. Ovaj vremenski uslov ne važi ukoliko partneri imaju zajedničko dete.
Međutim, samo trajanje braka nije dovoljno, već postoje i dodatni uslovi koji se odnose na godine života, radnu sposobnost ili brigu o deci.
Udova može da ostvari pravo ako je do smrti supružnika ili vanbračnog partnera navršila najmanje 53 godine. Pravo postoji i ako je do smrti partnera ili u roku od godinu dana nakon njegove smrti postala potpuno nesposobna za rad.
Porodičnu penziju može da prima i mlađa udova ako je ostalo jedno ili više dece koja imaju pravo na porodičnu penziju, a ona prema njima obavlja roditeljsku dužnost.
Posebno pravilo postoji za žene koje su u trenutku smrti partnera imale najmanje 45, ali manje od 53 godine. One pravo na porodičnu penziju mogu da steknu kada navrše 53 godine.
Za udovce je starosna granica drugačija. Muškarac može da ostvari pravo na porodičnu penziju ako je do smrti supruge ili vanbračne partnerke navršio najmanje 58 godina, uz druge zakonom predviđene osnove poput potpune nesposobnosti za rad ili brige o detetu koje ima pravo na porodičnu penziju.
Ni razvod ne mora automatski da znači gubitak mogućnosti za ostvarivanje ovog prava. Razvedeni supružnik, kao i vanbračni partner nakon prestanka zajednice, može pod propisanim uslovima da ostvari porodičnu penziju ako mu je sudskom presudom bilo utvrđeno pravo na izdržavanje.
Do kada deca mogu da primaju porodičnu penziju?
Za decu važe drugačija pravila. Pravo na porodičnu penziju imaju deca rođena u braku ili van braka i usvojena deca, a pod određenim uslovima i pastorčad, unučad, braća, sestre i druga deca koju je preminuli izdržavao.
Detetu porodična penzija pripada:
- do navršenih 15 godina bez obzira na to da li se školuje;
- do 20. godine ako pohađa srednju školu;
- do 26. godine ako studira.
Za decu koja su nesposobna za samostalan život i rad važe posebna pravila i pravo može da traje dok postoji ta nesposobnost, u zavisnosti od toga kada je nastala i da li je preminuli dete izdržavao.
Fond PIO je u septembru posebno podsetio učenike i studente starije od 15 godina koji koriste porodičnu penziju da dostavljaju potvrde o školovanju. Ukoliko potvrda ne bude dostavljena, pravo na porodičnu penziju prestaje.
I roditelji mogu da imaju pravo na porodičnu penziju
Pravo nije ograničeno samo na partnera i decu preminulog.
Otac, majka, očuh, maćeha ili usvojilac koje je preminuli osiguranik ili penzioner izdržavao mogu da steknu pravo na porodičnu penziju ako ispunjavaju starosni uslov ili su potpuno nesposobni za rad.
Prema podacima Fonda PIO, starosni uslov iznosi najmanje 65 godina za muškarca, odnosno 60 godina za ženu.
Koliko iznosi porodična penzija?
Visina porodične penzije zavisi od broja članova porodice koji ostvaruju pravo. Osnov predstavlja penzija koju je preminuli primao ili bi mu pripadala u trenutku smrti.
Za jednog člana porodice određuje se 70 odsto tog iznosa, za dva člana 80 odsto, za tri člana 90 odsto, dok četiri ili više članova porodice ostvaruju 100 odsto penzije koja pripada, odnosno koja bi pripadala preminulom.
Kada pravo ostvaruje više članova porodice, porodična penzija određuje se kao jedna penzija prema broju korisnika.
Da li se porodična penzija gubi sklapanjem novog braka?
Ponovno stupanje u brak samo po sebi ne znači gubitak porodične penzije.
Fond PIO izričito navodi da udovica ili udovac ne gube pravo na porodičnu penziju ako sklope novi brak ili zasnuju vanbračnu zajednicu.
Sa druge strane, isplata porodične penzije po pravilu se obustavlja kada korisnik uđe u osiguranje, odnosno zaposli se ili počne da obavlja delatnost. Postoji izuzetak ako je ugovorena mesečna naknada niža od najniže osnovice osiguranja zaposlenih koja važi u trenutku uplate doprinosa.
Gde se podnosi zahtev?
Zahtev za ostvarivanje porodične penzije podnosi se filijali poslednjeg osiguranja preminulog, odnosno prema mestu prebivališta preminulog korisnika penzije.
Uz zahtev se, u zavisnosti od toga ko traži pravo, prilažu odgovarajući dokazi. Među njima mogu biti izvod iz matične knjige umrlih, izvodi iz matične knjige rođenih za članove porodice, izvod iz matične knjige venčanih, dokaz o identitetu, sudska odluka kojom je utvrđeno postojanje vanbračne zajednice ili pravo na izdržavanje, kao i potvrda o školovanju za decu koja pravo koriste nakon navršene 15. godine.
U slučajevima kada se pravo traži zbog nesposobnosti za samostalan život i rad, potrebno je dostaviti i medicinsku dokumentaciju, a postojanje nesposobnosti ocenjuje organ veštačenja Fonda PIO.
BONUS VIDEO:
