Sirene koje su rano jutros odjeknule u vojnoj baziIndžirlik u gradu Adana na jugu Turska ponovo su skrenule pažnju na jedno od ključnih vojnih uporišta NATO-a na Bliskom istoku. Uzbuna je proglašena nakon što je prema turskom vazdušnom prostoru navodno ispaljen projektil iz Irana, a presreli su ga sistemi protivvazdušne odbrane NATO-a raspoređeni u istočnom Mediteranu.
Reč je o trećem projektilu iz Irana koji je ovih dana oboren pre nego što je stigao do Turske. Prvi je oboren 4. marta iznad Sredozemnog mora, dok je drugi u ponedeljak ušao u turski vazdušni prostor pre nego što je presretnut iznad pokrajine Gaziantep.
Iako Iran zvanično negira da njihove rakete ciljaju mete u Turskoj, američki obaveštajni izvori i analitičari smatraju da učestalost i putanje raketa sugerišu da je baza Indžirilik verovatno bila primarna meta napada. Sjedinjene Američke Države su već ranije preduzele mere predostrožnosti oko baze, uključujući evakuaciju porodica diplomata i osoblja iz konzulata u Adani.
Ti incidenti otvorili su pitanje bezbednosti vazdušne baze i posledica koje bi mogao imati eventualni ozbiljniji napad. Analitičari upozoravaju da bi takav scenario gotovo sigurno aktivirao član 5. NATO-a o kolektivnoj odbrani, čime bi se Savez direktno uvukao u otvoreni sukob sa Iranom.
Najveća opasnost ipak proizlazi iz činjenice da se u Indžirliku nalazi značajan deo američkog taktičkog nuklearnog arsenala, pa bi svaka eksplozija unutar perimetra baze otvorila rizik od nezapamćenog nuklearnog incidenta.
Uporište za američke ratove na Bliskom istoku
Vazdušna baza Indžirlik izgrađena je kao zajednički projekat američkog ratnog vazduhoplovstva i turskih vlasti. Radovi su počeli posle Drugog svetskog rata, a u početku je bila zamišljena kao logistički i rezervni aerodrom za američko ratno vazduhoplovstvo i teške bombardere. Turski Generalštab i američko ratno vazduhoplovstvo 1954. godine potpisali su sporazum o zajedničkom korišćenju, pa je i danas primarno koriste američko i tursko ratno vazduhoplovstvo, a povremeno su tamo stacionirane i druge snage NATO-a.
Već u prvim godinama Hladni rata sa Sovjetski Savezom baza je dobila važnu ulogu. Iz Indžirlika su 1950-ih pokretane izviđačke misije, uključujući letove špijunskih aviona u okviru operacije Overflajt, kao i druge obaveštajne i signalne operacije usmerene na sovjetske vojne snage.
Tokom decenija baza je služila i kao operativna tačka za različite vojne aktivnosti NATO-a i ratove na Bliskom istoku – od krize u Libanu 1958, preko Zalivski rata nakon iračke invazije na Kuvajt 1990, pa sve do rata u Iraku. Posle napada 11. septembra 2001. baza je postala ključni logistički centar za operacije u Avganistanu i Iraku, dok je nakon 2015. korišćena i kao polazna tačka za međunarodne operacije protiv takozvane Islamska država.
Nuklearno oružje
Vazdušna baza Indžirlik ključno je strateško uporište NATO-a prvenstveno zbog prisustva američkog taktičkog nuklearnog arsenala, koji prema procenama obuhvata između 20 i 50 nuklearnih bombi tipa B61 čija snaga može podešavati od 0,3 do približno 170 kilotona, što je mnogo više od snage bombe bačene na Hirošima 1945. godine.
Bezbednost nuklearnog arsenala u Indžirliku periodično postaje predmet rasprava, a najglasnija se otvorila nakon pokušaja vojnog udara u Turska 2016, kada je baza privremeno ostala bez električne energije i kada je komandant baze priveden zbog sumnje na povezanost s pučistima.
Ostale članice NATO-a
Uz SAD i Tursku, u Indžirliku su trenutno prisutne Španija i Poljska.
Španska vojska tamo drži protivvazdušni raketni sistem MIM-104 Patriot od 2015. godine, što tu zemlju čini jednom od najdugovečnijih drugih članica Saveza u Indžirliku. Trenutno je u bazi oko 150 pripadnika španskog vojnog osoblja, koji predstavljaju važan segment protivvazdušne odbrane baze.
Špansko prisustvo u vojnoj bazi i uloga u odvraćanju iranskih raketa posebno su zanimljivi s obzirom na činjenicu da je španski premijer Pedro Sančez jedini evropski lider koji se jasno i otvoreno usprotivio američko-izraelskom ratu protiv Irana.
Od 2021. i Poljska je uključena u NATO misiju u Turskoj, pri čemu je poljski kontingent terenskih izviđačkih i nadzornih snaga, uključujući posadu sa avionima i drugo vojno osoblje, stacioniran u Incirliku. Poljski vojnici učestvuju u patrolama i nadzoru istočnog dela Mediterana i Crnog mora, te podržavaju zajedničke aktivnosti NATO-a za situacionu svest i odbranu u regionu.
Do 2017. u Indžirliku je bila stacionirana i vojska Nemačka, ali su zbog političkih i logističkih razloga te godine jedinice premeštene na drugu lokaciju, uglavnom u Jordan.
Najnovije vesti o sukobu na Bliskom istoku čitajte na našem blogu.
Vaše mišljenje nam je važno - ostavite nam komentar, nije potrebna registracija!
(Jutarnji list/MONDO)
