Od Azora do Rumunije, od severa Norveške do Sicilije - u mnogim delovima Evrope prisutni su američki vojnici. Reč je o složenoj mreži koja se u drugom mandatu američkog predsednika Donalda Trampa više puta naglo menjala.
Nekoliko dana nakon što je zaustavljena rotacija 4.000 vojnika u Poljsku, Tramp je sada najavio slanje dodatnih 5.000 vojnika jer održava dobar odnos sa poljskim nacionalističkim predsednikom Karolom Navrockim.
Pregled osnovne uloge američkih trupa u Evropi, koje ujedno treba da služe i dugoročnim strateškim ciljevima Sjedinjenih Američkih Država.
Zašto je uopšte toliko američkih vojnika u Evropi?
Nakon završetka Drugog svetskog rata 1945. godine savez koji je pobedio nacističku Nemačku raspao se na dva bloka: zapadne saveznike pod vođstvom SAD i Sovjetski Savez sa svojim saveznicima. Pred pretnjom širenja komunizma i mogućeg oružanog sukoba sa tada već bivšim saveznikom na istoku, zapadni saveznici osnovali su 1949. NATO.
SAD, kao najveća vojna sila unutar tog odbrambenog saveza, od početka su smatrale trajno vojno prisustvo u Evropi važnim sredstvom odvraćanja od Varšavskog pakta kojim je dominirao Sovjetski Savez.
Oslanjajući se na bezbednosne doktrine predsednika Harija Trumana i Dvajta D. Ajzenhauera, postavljen je veliki broj baza. U periodu najvećeg prisustva krajem pedesetih godina prošlog veka, u Evropi je bilo stacionirano do 475.000 američkih vojnika.
Pravnu osnovu za to činila su pravila NATO-a i bilateralni sporazumi sa državama domaćinima. Nakon 1991. godine i raspada Sovjetskog Saveza broj vojnika postepeno je smanjen na nekoliko desetina hiljada.
Taj trend se ponovo delimično preokrenuo od 2014. godine, kada je nakon ruske okupacije Krima porasla potreba za vojnim odvraćanjem u Evropi.
U kojim evropskim državama je američka vojska?
Glavno težište američke vojske nalazi se u Nemačkoj, koja se i u doba Hladnog rata smatrala prvom linijom fronta mogućeg Trećeg svetskog rata. Prema podacima američkog Ministarstva odbrane, krajem godine tamo je bilo stacionirano više od 36.400 aktivnih vojnika.
Regionalno težište je jugozapad zemlje: u Štutgartu se nalaze komandna središta za operacije u Evropi i Africi - EUKOM i AFRIKOM.
U Porajnju-Falačkoj nalaze se sedište američkog ratnog vazduhoplovstva za Evropu i Afriku u Ramštajnu, ključno logističko čvorište za operacije koje se protežu sve do Bliskog i Srednjeg istoka, kao i najveća američka vojna bolnica van SAD u Landštulu.
Takođe se smatra sigurnim da se u obližnjoj vazduhoplovnoj bazi Bihel nalazi američko nuklearno oružje koje bi se u slučaju potrebe, prema NATO principu nuklearne podele odgovornosti, moglo koristiti i od strane evropskih pilota.
Na drugom i trećem mestu nalaze se Italija sa skoro 12.700 vojnika i Velika Britanija sa oko 10.200 američkih vojnika. U Velikoj Britaniji nalaze se vazdušne baze ključne za NATO vazdušnu komponentu sa kojih SAD mogu raspoređivati borbene avione, strateške bombardere i specijalizovane letelice za dopunu goriva u vazduhu.
U Italiji su takođe stacionirani borbeni avioni u manjem broju, a SAD tamo održava i vazdušno-desantnu brigadu koja može brzo biti raspoređena u Evropi ili Africi. U Napulju se nalazi i komanda pomorskih snaga nadležnih za Evropu i Afriku. U te brojke nisu uključene jedinice koje se nakon aneksije Krima redovno rotiraju na NATO baze, naročito na istočnom krilu saveza.
Zašto su američki vojnici i dalje u Evropi?
SAD svoje baze u Evropi aktivno koristi za globalno prisustvo svojih oružanih snaga. Tako su baze u Nemačkoj i Velikoj Britaniji ključne za vazdušne napade u ratu protiv Irana.
Međutim, neke članice NATO-a ograničile su takve operacije na svojoj teritoriji: Italija je odbila da odobri sletanje bombardera i transportnih aviona u američku logističku bazu Sigonela na Siciliji tokom operacija protiv Irana, a Španija je zabranila ne samo korišćenje svojih baza već i prelete preko svog vazdušnog prostora. Donald Tramp je na to reagovao pretnjom povlačenja trupa iz tih zemalja.
Značaj Evrope delom se objašnjava i samom logistikom: čak i kada nema neposredne pretnje Evropi kao u doba Sovjetskog Saveza, kada su te jedinice bile tek prva linija odbrane dok ne stignu snage iz SAD, i dalje postoji potreba za prisustvom trupa u susednim regionima poput Bliskog istoka, pa je vreme reakcije i dalje važan faktor.
Osim toga, domet direktnih letova je ograničen. To važi i za komunikacionu infrastrukturu: američka vojska u Ramštajnu upravlja relejnom stanicom za signale dronova, zbog čega su se i nemački sudovi bavili pitanjem odgovornosti Nemačke za moguće nezakonite napade.
Konkretna uloga u NATO sistemu odvraćanja prema Rusiji pripada i jedinicama koje se rotiraju na istočnom krilu saveza. SAD je vodeća država multinacionalne borbene grupe u Poljskoj. NATO je 2016. odlučio da uspostavi prve četiri takve grupe kako bi se u slučaju ruskog napada dobilo na vremenu.
Umesto stalnog rasporeda, jedinice se smenjuju svakih šest meseci. U početku su bile relativno male kako bi se naglasio odbrambeni karakter. U okviru operacije Atlantik Rizolv raspoređene su dodatne američke vazdušne, kopnene i pomorske snage u Nemačku i Poljsku.
Koje su sada nedoumice oko broja američkih vojnika?
U centru pažnje bila je upravo jedna rotacija u okviru operacije Atlantik Rizolv: u poslednjem trenutku Pentagon je zaustavio premeštanje oko 4.000 vojnika u Poljsku, nakon što su vozila već bila ukrcana za transport, a brigada se pripremala za odlazak.
Američki mediji izvestili su o budžetskim problemima u Pentagonu, ali su upozorili i na povezanost sa čestim Trampovim pretnjama smanjenjem broja vojnika u inostranstvu.
Međutim, Tramp je potom ponovo promenio stav i najavio slanje dodatnih 5.000 vojnika u Poljsku. Nije pritom objasnio da li će ipak biti sprovedena planirana rotacija, da li će jedinice biti premeštene iz Nemačke ili će biti angažovani potpuno novi kontingenti.
Samo nekoliko nedelja ranije američki predsednik je, nakon javnog sukoba sa nemačkim kancelarom Fridrihom Mercom, najavio trajno povlačenje 5.000 vojnika iz Nemačke. Neki posmatrači sumnjaju da će se to zaista i ostvariti.
Ipak, SAD je u međuvremenu jasno stavio do znanja da dogovor bivših vlada Džoa Bajdena i Olafa Šolca više ne važi: planirano stacioniranje američkih raketa srednjeg dometa u Nemačkoj 2026. godine kao sredstvo odvraćanja prema Moskvi neće biti sprovedeno.
Koliko su američki vojnici važni za ekonomiju zemalja u kojima su stacionirani?
Plata i običnog američkog vojnika, uz niz dodataka i privilegija na koje ima pravo, pedesetih godina prošlog veka - naročito ako je bio stacioniran u Italiji - značila je pravo bogatstvo o kojem su mogli samo da sanjaju i pojedini lokalni lekari ili advokati.
U Nemačkoj, u vreme kada je tamo služio vojsku Elvis Prisli, vojnik je primao dva do tri puta veću platu od radnika u Nemačkoj. I danas su to dobri prihodi: običan vojnik prima i do 4.000 evra mesečno - naravno, nema troškove smeštaja i ishrane, a niži oficir lako može da prima oko 8.000 evra.
Doduše, samo deo tih prihoda vojnici mogu da potroše u uglavnom zabačenim krajevima gde su stacionirani, ali tome treba dodati i činjenicu da su američke vojne baze izuzetno važna radna mesta za mnoge domaće stanovnike.
Utoliko velike baze poput Ramštajna u Nemačkoj ili Avijana na Siciliji znače - neposredno ili posredno, na primer kroz građevinske radove - hiljade radnih mesta i stotine miliona evra prometa.
BONUS VIDEO:
