- Astronomi su zabeležili najudaljeniji brzi radio-impuls do sada, FRB 20240304B, koji je do Zemlje putovao više od 10 milijardi godina.
- Signal je otkriven teleskopom MeerKAT, a Džejms Veb je pokazao da potiče iz mlade galaksije sa brzim formiranjem zvezda.
- Nalazi sugerišu da brzi radio-izbijaji mogu pomoći u merenju nevidljive materije i da su možda bili česti u ranom svemiru.
Astronomi su zabeležili najudaljeniji brzi radio-impuls do sada, signal koji je do Zemlje putovao više od 10 milijardi godina. Nastao je kada je svemir bio star svega oko tri milijarde godina, što znači da je do nas putovao kroz približno 80 odsto dosadašnje istorije svemira, piše Gardijan.
Reč je o takozvanom brzom radio-izbijaju (FRB), izuzetno kratkom i snažnom naletu radio-talasa koji u svega nekoliko milisekundi može osloboditi energiju uporedivu sa onom koju Sunce proizvede tokom više meseci, pa čak i godina.
Signal iz daleke prošlosti
Novootkriveni signal označen je kao FRB 20240304B, a prema procenama istraživača dolazi sa udaljenosti više nego dvostruko veće od prethodnog rekorda.
Izbijaj je zabeležen radio-teleskopom MeerKAT u Južnoj Africi, nakon čega su astronomi pomoću svemirskog teleskopa Džejms Veb identifikovali njegovu matičnu galaksiju.
"Kada je taj signal nastao, nije bilo Zemlje, nije bilo Sunca", rekao je dr Temija Nanajakara sa Univerziteta u Sidneju, jedan od vodećih autora istraživanja objavljenog u časopisu Sajens.
Podaci teleskopa Džejms Veb pokazuju da signal potiče iz veoma mlade i male galaksije u kojoj se zvezde formiraju velikom brzinom. Ta galaksija sadrži i relativno malo elemenata težih od vodonika i helijuma.
Poreklo još nije razjašnjeno
Brzi radio-izbijaji otkriveni su 2007. godine, a od tada ih je zabeleženo više od 10.000. Neki se ponavljaju, drugi emituju signale određeno vreme pa prestanu, dok se pojedini pojave samo jednom.
Jedna od vodećih teorija jeste da ih proizvode magnetari, odnosno neutronske zvezde sa izuzetno snažnim magnetskim poljem. Novo otkriće, međutim, pokazuje da mehanizam njihovog nastanka mora funkcionisati i u veoma mladim galaksijama sa malim udelom težih elemenata.
Za FRB 20240304B zasad nije poznato hoće li ponovo emitovati signal ili je reč o jednokratnom događaju.
Tragovi nevidljive materije
Naučnicima su ovi signali posebno važni jer tokom putovanja prolaze kroz gas i druge čestice između galaksija. Promene koje pritom pretrpe omogućavaju istraživačima da procene količinu materije na njihovom putu, uključujući onu koja se ne može neposredno videti optičkim teleskopima.
Profesor Metju Bejls sa Univerziteta Svinbern, jedan od astronoma koji su učestvovali u prvom otkriću brzih radio-izbijaja, izjavio je da novo istraživanje potvrđuje koliko su ovi signali koristan alat za proučavanje svemira. Opisao ih je kao jedan od ključnih načina za utvrđivanje količine materije u svemiru.
Astrofizičarka Sara Veb, koja nije učestvovala u istraživanju, objasnila je da se brzi radio-izbijaji mogu koristiti kao svojevrsno merenje količine materije kroz koju je signal prošao pre nego što je stigao do Zemlje.
Novo otkriće takođe ukazuje na mogućnost da su ovakvi izbijaji bili veoma česti u ranom svemiru.
BONUS VIDEO:
