Ono što je počelo kao mala grupa napuštene stoke pretvorilo se u višedecenijski prirodni eksperiment, a najnoviji rezultati DNK otkrili su nešto što naučnici nisu očekivali.
Pet goveda napuštenih na udaljenom subantarktičkom ostrvu 1871. godine stvorilo je divlje krdo koje je prkosilo izumiranju više od jednog veka. Kada su naučnici konačno sekvencirali njihov DNK, decenijama nakon što su poslednje životinje uklonjene, opovrgnuli su dugogodišnju pretpostavku o tome kako su se ove životinje prilagodile jednom od najizolovanijih okruženja na planeti.
Studija, objavljena u maju 2026. godine u časopisu "Molecular Biology and Evolution", rekonstruiše genetsku istoriju divlje goveda sa ostrva Amsterdam, francuske teritorije površine oko 54 kvadratna kilometra u južnom Indijskom okeanu, približno 4.440 kilometara jugoistočno od Madagaskara.
Genetičar Matje Gotje je vodio studiju sa saradnicima iz INRAE i Univerziteta u Liježu. Tim je koristio konzerviranu DNK životinja uzorkovanih 1992. i 2006. godine, sekvencirajući osam celih genoma i genotipizirajući dodatnih deset životinja.
Šta je DNK otkrila o poreklu stada
Analiza je otkrila dva različita predačka korena. Skoro tri četvrtine genetske osnove goveda podudaralo se sa evropskim taurinskim rasama, posebno današnjim džerzi govedima. Preostala četvrtina podudarala se sa zebuom iz Indijskog okeana, životinjama prilagođenim toplijim klimatskim uslovima, i srodnim govedima sa Madagaskara i Majota.
Takvo mešovito poreklo moglo je podržati genetsku raznolikost od samog početka, čak i sa veoma malom osnivačkom grupom. Studija sugeriše da je pet osnivačkih životinja, koje je na ostrvo doveo farmer po imenu Hertin, možda već imalo mešovito poreklo pre nego što su napustile ostrvo Reinion. Krdo je stoga počelo sa višim nivoom genetske raznolikosti nego što bi broj od pet životinja sugerisao.
Evropsko poreklo osnivača potiče od rasa prilagođenih hladnim, vlažnim i vetrovitim uslovima. Goveda su možda stigla biološki pripremljena za okruženje obeleženo uraganskim vetrovima, hladnoćom i oskudnim zalihama slatke vode.
Osporavanje dugogodišnje tvrdnje
Ovaj genetski portret dovodi u pitanje studiju iz 2017. godine objavljenu u časopisu "Scientific Reports", koja je tvrdila da je goveda prošla kroz brzi proces patuljastog razvoja, smanjujući se na oko tri četvrtine svoje prvobitne veličine tela za nešto više od jednog veka.
Ranija studija, koju su vodili Roberto Roci i Mark V. Lomolino , analizirala je mere skeleta 90 odraslih životinja uklonjenih krajem 1980-ih. Populacija je tada predstavljena kao redak savremeni primer "ostrvskog pravila", prema kojem veliki sisari na izolovanim ostrvima razvijaju manja tela.
Novo genetsko istraživanje dovodi u pitanje to tumačenje. Naučnici nisu pronašli jasan genetski signal selekcije za smanjenu veličinu tela. DNK obrasci umesto toga sugerišu da su životinje osnivači bile manje od samog početka, noseći genetsku otpornost koja im je omogućila da se brzo razmnožavaju nakon ekstremnog smanjenja populacije.
Krdo je poraslo na približno 2.000 životinja do 1952. godine, a nakon pada populacije izazvanog bolešću, oporavilo se na sličan broj do 1988. godine.
Preživljavanje u ekstremnoj izolaciji
Početak sa samo pet životinja značio je intenzivno srodno parenje kroz generacije. Studija procenjuje da je nivo srodnog parenja među jedinkama bio blizu 30 procenata, što može povećati verovatnoću genetskih bolesti.
Srodne životinje imaju veću verovatnoću da dele štetne mutacije. Međutim, istraživački tim nije pronašao dokaze da su štetne genetske varijante uklonjene prirodnom selekcijom, niti su otkrili znake genetskog kolapsa koji bi mnogi očekivali nakon tako uskog početka populacije.
Usko grlo je bilo ozbiljno, ali kratkotrajno. Krdo se brzo širilo, ograničavajući gubitak genetske raznolikosti. Raniji posmatrači su opisali životinje kao uglavnom zdrave, iako istraživači upozoravaju da skriveni genetski rizici i dalje mogu postojati.
Tim se oslanjao na sekvenciranje celog genoma, metodu koja čita skoro ceo genetski kod životinje, a ne samo odabrane delove. Prema MedlinePlus Genetics-u, takav pristup određuje redosled svih nukleotida u DNK i može da detektuje varijacije u bilo kom delu genoma, što pruža mnogo širu sliku od starijih metoda koje su analizirale samo regione odgovorne za kodiranje proteina.
Zašto je stado uklonjeno?
Krajem osamdesetih godina prošlog veka, menadžeri zaštite prirode suočili su se sa teškim izborom: sačuvati retko divlje krdo ili zaštititi ostrvski ekosistem koji ne postoji nigde drugde u svetu.
U radu Pjera Žuventena iz 1995. godine , objavljenom u časopisu Biological Conservation , goveda su identifikovana kao ozbiljna pretnja ugroženim autohtonim vrstama, posebno endemskom amsterdamskom albatrosu i retkoj drvetu Phylica arborea .
Ograda je podignuta 1987. godine. Preko hiljadu goveda je uklonjeno sa južnog dela ostrva tokom naredne dve godine. Sporazum o zaštiti albatrosa i burevestnika kasnije je potvrdio da su poslednje životinje uklonjene 2010. godine kao deo šireg napora za obnovu životne sredine koji je uključivao pošumljavanje autohtonom vegetacijom.
Na Listi svetske baštine
UNESKO je 2019. godine uvrstio Francuske južne i antarktičke teritorije na Listu svetske baštine. Genetska studija je omogućena samo zato što su istraživači sačuvali DNK 18 uzoraka goveda godinama pre nego što je stado iskorenjeno. Prema izveštaju o nalazima, nije bilo koordinisanih napora da se sačuva biološki materijal kada je stado uklonjeno.
Taj uskladišteni DNK, analiziran modernim alatima i potpuno sekvenciran za osam životinja, dao je naučnicima drugu šansu da istraže šta je pet krava ostavilo za sobom na vetrovitom ostrvu, 130 godina nakon svog dolaska.
Vaše mišljenje nam je važno - ostavite komentar, nije potrebna registracija!
BONUS VIDEO:
(N1/MONDO)