- Južnoatlantska anomalija od 2014. do 2025. porasla je za površinu blizu polovine kontinentalne Evrope, pokazuju podaci ESA-ine misije Swarm.
- Područje iznad Atlantika jugozapadno od Afrike od 2020. slabi brže, dok se anomalija prema Južnoj Americi i Africi menja različito.
- Sateliti kroz tu zonu primaju više zračenja, pa operateri često gase deo opreme, dok na Zemlji nema vidljivih posledica.
Južnoatlantska anomalija, područje u kojem je Zemljino magnetno polje najslabije, od 2014. do 2025. naraslo je za površinu blizu polovine kontinentalne Evrope. To pokazuju podaci ESA-ine misije Swarm. Na tlu se ne oseća, ali sateliti koji kroz nju prolaze primaju više zračenja.
Zemljino magnetno polje nije svuda jednako jako. Iznad južnog Atlantika, između Južne Amerike i juga Afrike, ono je primetno slabije nego drugde. To područje naučnici zovu Južnoatlantska anomalija i prate ga decenijama, a najprecizniji podaci danas dolaze s tri identična satelita ESA-ine misije Swarm, lansirane 22. novembra 2013.
Šta je pokazalo 11 godina merenja
U radu objavljenom 2025. u časopisu Physics of the Earth and Planetary Interiors tim koji predvodi Kris Finlej, profesor geomagnetizma na Tehničkom univerzitetu Danske, analizirao je 11 godina podataka Swarma. Anomalija se od 2014. proširila za površinu blizu polovine kontinentalne Evrope, a dio iznad Atlantika jugozapadno od Afrike od 2020. slabi brže od ostatka.
"Južnoatlantska anomalija nije jedan blok", kaže Finlej, i dodaje da se prema Africi menja drugačije nego kod Južne Amerike. NASA je ranije zabeležila i da se područje najslabijeg polja razdvojilo u dva dela.
Zašto je polje baš tu slabo
Magnetno polje stvara kretanje tečnog železa u vanjskom jezgru, oko 2.900 kilometara ispod površine. Na granici jezgra i plašta ispod južnog Atlantika postoje područja obrnutog magnetnog toka: tamo silnice (linije magnetnog polja) ne izlaze iz jezgra, nego se u njega vraćaju. ESA navodi da se jedno takvo područje pomera prema zapadu ispod Afrike i dodatno slabi polje u tom delu anomalije.
Promene nisu samo na jugu. Područje jakog polja iznad Kanade smanjilo se za 0,65 posto Zemljine površine, otprilike koliko je velika Indija, a ono iznad Sibira naraslo je za 0,42 posto, otprilike koliko je Grenland. Severni magnetni pol poslednjih se godina pomera prema Sibiru.
Šta to znači za satelite
Magnetno polje odbija veliki deo nabijenih čestica sa Sunca i iz svemira. Gde je slabije, ove čestice prilaze bliže Zemlji, pa sateliti u niskoj orbiti pri prolasku iznad južnog Atlantika primaju veće doze zračenja. Prema NASA-i, visokoenergetski proton može izazvati kratkotrajan kvar elektronike ili, ako pogodi ključnu komponentu, trajno je oštetiti. Zato operateri satelita kroz to područje često gase delove opreme koji nisu neophodni.
Kroz anomaliju prolazi i Međunarodna svemirska stanica. NASA navodi da su astronauti unutar stanice dobro zaštićeni, ali instrumenti izvan nje beleže smetnje: instrumentu GEDI se zbog toga otprilike jednom mesečno resetuje napajanje, bez trajne štete.
Da li se ovo oseća na Zemlji
Ne. NASA navodi da anomalija trenutno nema vidljivih posledica na svakodnevni život na površini. Kompasi, telefoni i GPS rade kao i ranije. Naučnici ističu da je za razumevanje promena u jezgru potrebno dugoročno praćenje, pa Swarm i dalje meri polje.
BONUS VIDEO:
(N1/MONDO)