Usvajanjem izmena Zakona o statusu potomaka dinastije Petrović Njegoš, Skupština Crne Gore zadržala je formulaciju da je tadašnja Crna Gora bila žrtva "nasilne aneksije", čime je ponovo otvoreno pitanje karaktera ujedinjenja Srbije i Crne Gore nakon Velikog rata. Da li je reč o ispravljanju istorijske nepravde, kako tvrde zagovornici ovakvog tumačenja, ili o reviziji istorije koja zanemaruje okolnosti epohe i zajedničku borbu srpskog i crnogorskog naroda? Podsetimo, dinastije Petrović i Karađorđević nisu bile samo politički povezane već i porodično. Kralj Nikola Petrović bio je deda kralja Aleksandra I Karađorđevića, vladara koji je predvodio stvaranje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Ta činjenica svedoči da su odnosi dve države i dva naroda bili daleko složeniji od današnjih političkih interpretacija. Tokom Prvog svetskog rata Srbija i Crna Gora našle su se na istoj strani istorije. Srpska i crnogorska vojska zajedno su pružale otpor daleko nadmoćnijim vojskama Centralnih sila, deleći istu sudbinu, žrtve i ideal oslobođenja južnoslovenskih naroda. Upravo zato, za mnoge istoričare i danas ostaje sporno da li se događaji iz 1918. mogu posmatrati isključivo kroz prizmu okupacije i aneksije, ili je neophodno razumeti i širi kontekst tadašnjih političkih i nacionalnih okolnosti.
Zašto se pitanje Podgoričke skupštine i posle više od sto godina vraća u politički život regiona? Da li savremeni zakoni oblikuju istorijsko pamćenje ili istorija postaje instrument savremene politike i kakve posledice ovakve odluke mogu imati na odnose Srbije i Crne Gore u budućnosti?
Gosti "Usijanja":
dr Rajko Petrović, naučni saradnik Instituta za evropske studije
Predrag Marković, istoričar
Predrag Savić, advokat
Mihailo Asanović, predsednik opštine Zeta