Na jednoj od prometnijih tačaka Zvezdare nalazi se građevina koja se godinama neprimetno pomera. Toranj Crkve Svetog Antuna Padovanskog odstupa više od metra od vertikale, zbog čega je zatvoren za javnost, dok se sanacija - iako stručno pripremljena, i dalje odlaže.
Toranj je visok 52 metra, a izgrađen je 1962. godine, više od tri decenije nakon same crkve. Upravo ta vremenska razlika u izgradnji, prema mišljenju stručnjaka, jedan je od ključnih razloga zbog kojih je došlo do sleganja temelja i postepenog naginjanja.
Crkva nastala iz vizije jednog velikog arhitekte
Izgradnja crkve započela je 1929. godine, prema nacrtima jednog od najznačajnijih arhitekata 20. veka - slovenac Jože Plečnik. Plečnik je projekat uradio bez ikakve novčane nadoknade, a izgradnju je pratio i podsticao sve do svoje smrti.
Fra Ilija Alandžak, župnik crkve, otkrio je i jednu zanimljivu činjenicu: postoje naznake da bi Plečnik zbog svog doprinosa sakralnoj arhitekturi i religijskim objektima mogao biti proglašen svecem.
"Mogli bismo biti u privilegovanom položaju da jednog dana imamo mošti budućeg sveca", rekao je svojevremeno fra Ilija za MONDO.
Crkva Svetog Ante Padovanskog predstavlja jedino i autorski potpuno originalno Plečnikovo delo u Beogradu, a ujedno je i jedno od njegovih najznačajnijih sakralnih ostvarenja uopšte. Ipak, status spomenika kulture dobila je tek 2010. godine, što je čini posebnom retkošću u modernoj sakralnoj arhitekturi.
Ko su franjevci i kako gledaju na svet
Ova crkva je dom franjevačkog reda, monaške zajednice Svetog Franje. Fra Ilija objašnjava da su razlike između pravoslavne i katoličke crkve manje nego što se često misli.
"To je jedna crkva, samo sa malo drugačijim pogledima. Suština je ista", istakao je on.
Unutar same katoličke crkve postoje različiti oblici svešteničkog života. Franjevci, iako monasi koji se ne žene, nisu zatvoreni u strogu manastirsku izolaciju.
"Ja živim u manastiru, ali sam redovnik koji se ostvaruje kroz kontakt sa ljudima. Važno mi je da budem deo grada, kulture, pozorišta, promocija knjiga… Da živim sa tim ljudima i tim prostorom", objasnio je tada fra Ilija.
Zašto crkva nema više posetilaca
Iako predstavlja jedinstveni arhitektonski biser, Crkva Svetog Ante Padovanskog danas nije prepoznata kao važno kulturno mesto Beograda. Posetilaca je malo, a crkva je otvorena tokom celog dana samo utorkom.
"Ova crkva ne vredi ništa ako je stalno zatvorena. Ona sada propada, a bilo bi mnogo korisnije da ljudi dolaze, da se ovde osećaju dobro, da popiju kafu u dvorištu", rekao je fra Ilija.
Razlog vidi u dve stvari: crkva nije prepoznata kao umetnički biser grada i uopšte se ne nalazi na turističkoj mapi Beograda.
"To je nedopustivo. Ljudi jednostavno ne znaju da postoji. Kada bi bila prepoznata kao mesto kulture i umetnosti, onda bi postojali i ljudi koji bi mogli svakodnevno da dočekuju posetioce“, dodaje on.
Vernici, arhitekte i profesionalna radoznalost
Crkva Svetog Ante Padovanskog danas ima oko 300 vernika. Među njima su i katolici i pravoslavci, ali i veliki broj ljudi koji dolaze iz profesionalne radoznalosti.
Fra Ilija kaže da su među posetiocima najčešće arhitekte, studenti i ljudi iz sveta umetnosti, koje privlači jedinstveno Plečnikovo delo.
Prostor u kojem se susreću umetnost, kultura i religija
Arhitektura crkve u mnogome se razlikuje od ostalih sakralnih objekata u Beogradu. Ovalni oblik, sa sedam polukružnih niša u unutrašnjosti, stvara utisak da je svaki deo prostora samostalno umetničko delo.
Unutrašnjost obiluje skulpturama, simbolima i detaljima koji imaju sopstvenu priču i značenje. Iako je, kako kaže fra Ilija, veći deo crkve ostao nezavršen, ono što je završeno ne ostavlja utisak nedovršenosti, već upravo suprotno – deluje zaokruženo i snažno.
Detalji koji ostavljaju bez daha
Teško je izdvojiti šta je najimpresivnije u ovom Plečnikovom zdanju: pogled sa tornja koji se nekada pružao na ceo Beograd, mermerni glavni oltar ili bronzani kip Svetog Ante Padovanskog sa Isusom, delo čuvenog vajara Ivana Meštrovića.
Posebnu pažnju privlače i simbolični detalji - pozlaćeni kip Blažene Device Marije, koji više podseća na istočnjačku boginju, kao i zmija sa svetiljkom u ustima, postavljena pored njene glave. Zmija, kao simbol zla koje je "iskvarilo" Evu, ovde dobija novu poruku: svetiljka u njenim ustima poručuje da zlo mora da služi, a ne da vlada.
Ekipa MONDO portala posetila je toranj Crkve Svetog Ante Padovanskog 2017. godine, u vreme kada je ulazak posetiocima bio dozvoljen, dok je danas taj deo objekta zatvoren za javnost zbog oštećenja i bezbednosnih procena.
Pogledajte šta smo tada zatekli unutra:
BONUS VIDEO:
(MONDO)
