- Beograd je oslobođen 20. oktobra 1944. posle osmodnevnih borbi u Beogradskoj operaciji, najvažnijoj vojnoj akciji za oslobođenje Jugoslavije.
- Grad su oslobodile Crvena armija i Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije, uz velike gubitke: 2.944 poginula pripadnika NOVJ i 960 boraca Crvene armije.
Najvažnija vojna akcija za oslobođenje Jugoslavije bila je Beogradska operacija pre 82 godine.
U ovoj akciji snage sovjetske Crvene armije, uz pomoć Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, oslobodile su prestonicu Srbije od nemačke okupacije u Drugom svetskom ratu.
Tog 20. oktobra 1944. godine okončane su osmodnevne teške borbe, a u akciji oslobađanja poginulo je skoro 3.000 pripadnika NOVJ-a i 960 boraca Crvene armije.
Posle trogodišnje okupacije, Beograd su oslobodile snage sovjetske Crvene armije uz pomoć jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije.
Koliko se zna, tokom oslobođenja Beograda poginula su 2.944 pripadnika Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ) i 960 boraca Crvene armije.
Operacije oslobođenja započele su 12. oktobra i trajale do 20. oktobra, kada su ostaci nemačkih snaga razbijeni, osim manjeg broja pritajenih diverzanata koji su ubrzo onemogućeni.
Slobodan Beograd – slobodna Jugoslavija
Akcija oslobođenja glavnog grada Srbije, a tada i Jugoslavije, bila je najvažnija vojna operacija u procesu oslobođenja zemlje. Zauzimanjem Beograda od strane Crvene armije i snaga Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ) rešeno je pitanje daljeg razvoja događaja unutar zemlje, odnosno politički rasplet oko sudbine Jugoslavije.
Sovjetska Crvena armija, koja je od februara 1946. zvanično nosila naziv Sovjetska armija, postupila je u skladu sa prethodno postignutim sporazumom iz septembra 1944. u Moskvi, koji su potpisali sovjetski lider Josif Staljin i Josip Broz Tito.
Nemci su tada pretvorili Beograd u tvrđavu i odlučno ga branili, između ostalog i zbog potrebe da izvuku svoje trupe sa juga, iz Grčke. Najvažniji cilj im je bio zaustavljanje daljeg prodora Sovjeta ka zapadu.
Zbog velikog strateškog značaja, nemačka Komanda jugoistoka, od avgusta 1943. poznata kao Armijska grupa F, bila je stacionirana u Beogradu.
Nakon oslobođenja Beograda, nemačke trupe su se 23. oktobra povukle i stacionirale u Sremu, gde su vođene žestoke višemesečne borbe do sredine aprila 1945. godine.
Razaranje prestonice pred oslobođenje
Prestonica Srbije bila je pod nemačkom okupacijom tokom Drugog svetskog rata, od aprila 1941. do oktobra 1944. godine.
Oslobađanje Beograda počelo je u oktobru 1944. godine teškim dejstvima sovjetske artiljerije na grad.
Grad je značajno razoren tokom nemačkog bombardovanja u aprilu 1941. godine, ali i još razornijeg savezničkog bombardovanja 1944. godine.
Zapovednik sovjetskih oslobodilaca bio je general Vladimir Ždanov, dok je snagama Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije tokom Beogradske operacije komandovao general Peko Dapčević.
Trupe NOVJ na obodu grada, na prelazima Žarkova i Čukarice, pristizale su do 14. oktobra.
Tokom noći između 13. i 14. oktobra zauzeta je Avala, gde je raspoređena sovjetska artiljerija. Zajednički napad na Beograd iz četiri pravca izveli su Crvena armija i NOVJ 14. oktobra.
Jedan od pravaca nastupa oslobodilaca bio je iz pravca Čukarice, ka Savskom pristaništu.
Banjica, Dedinje, Topčider i Dunav stanica na istočnom obodu urbane zone oslobođeni su tokom prvog dana i noći borbi.
Josip Broz u oslobođeni Beograd dolazi iz Vršca, gde se nalazio tokom Beogradske operacije, pošto su sve vojne operacije okončane. Pitanje političkog raspleta u Jugoslaviji po oslobođenju time je rešeno, a na osnovu Sporazuma Tito - Šubašić.
Povodom desetogodišnjice oslobođenja, 20. oktobra 1954. nasuprot Novog groblja otvoreno je Spomen groblje oslobodiocima Beograda.
BONUS VIDEO:
(RTS/MONDO)
