Srpska pravoslavna crkva (SPC) danas slavi i obeležava Pokrov Presvete Bogorodice. Praznik se po julijanskom kalendaru slavi 1. oktobra, a trenutno se taj 1. oktobar poklapa sa 14. oktobrom u gregorijanskom, novom kalendaru.
Konkretan događaj koji se toga dana spominje i praznuje desio se prema hrišćanskom vjerovanju 1. oktobra 911. godine u vreme cara Lava Mudroga (ili Filozofa). Služeno je svenoćno bdenje u Bogorodičinoj crkvi Vlaherne u Carigradu.
Crkva je bila puna naroda. U pozadini crkve stajao je sveti Andrej Jurodivi sa svojim učenikom Epifanijem.
Prema hrišćanskom verovanju, u četvrti sat noći pojavila se Presveta Bogorodica iznad naroda sa rasprostrtim omoforom na rukama, kao da tom odećom pokriva narod. Bila je obučena u zlatokrasnu porfiru i sva je blistala u neiskazanom sjaju, okružena apostolima, svetiteljima, mučenicima i devicama.
Sveti Andrej videći to javljanje pokazao je rukom Epifaniju blaženom, i upitao ga: "vidiš li, brate, Caricu i gospođu nad svim, kako se moli za sav svet?" Odgovori Epifanije: "vidim, oče, i užasavam se".
Praznik se ranije slavio kod Rusa, a kod Srba počinje da se slavi krajem 17. i početkom 18. veka, zahvaljujući ruskim bogoslužbenim knjigama, koje tada stižu u većem broju među pravoslavne Srbe. Služba praznika je verovatno ustanovljena kod Rusa.
U grčkim crkvama i grčkim bogoslužbenim knjigama se ovaj praznik ne pominje, ali je misao o tom događaju postojala kod Grka. U Rusiji već od 12. veka postoje mnogi hramovi posvećeni ovom prazniku.
Zanimljivo je da se u srpskim mesečoslovima iz 15. i 16. veka ovaj praznik uopšte ne pominje.
Tako se, na primer, u čuvenom crkvenom kalendaru iz vremena Đurđa Crnojevića iz 1494. godine, pod 1. oktobrom navodi samo spomen na Svetog apostola Ananiju i Romana Pevca, dok Pokrova Presvete Bogorodice nema u starim zapisima.
Ovaj praznik, za razliku od ostalih praznika posvećenih Bogorodici, nema ni pretprazništvo ni poprazništvo (od Hristovih praznika takav je praznik Obrezanje). Grčke crkve 1. oktobra ne slave Pokrov Presvete Bogorodice, nego, pored ostalih svetaca slave čudotvornu ikonu Bogorodice Brzopomoćnice (grč. Γοργοεπεκοος), koja se nalazi u manastiru Dohijaru.
Poznato je da se pokrovski post, pored Savice, Aranđelovice, nekada poštovao u Pećkom kraju, verovatno zbog jakog kulta Presvete Bogorodice, čija se jedna čudotvorna ikona nalazi u Pećkoj patrijaršiji. Pored ostalih crkava posvećenih ovome prazniku, jedna se nalazi i u Beogradu.
Narodni običaji i verovanja
U narodnoj tradiciji Pokrov Presvete Bogorodice važi za izuzetno važan ženski praznik, a Majka Božja se poštuje kao zaštitnica svih žena, majki, porodilja i dece.
Zbog toga su mlade devojke i žene na ovaj dan odlazile u hramove kako bi se molile za zdravlje, lak porođaj, ali i za pronalazak dobrog muža i srećan dom.
Verovalo se da se ujutru treba umiti osveštanom ili izvorskom vodom radi zdravlja i lepote tokom cele godine, dok se u mnogim krajevima poštuje običaj da se izbegavaju teški fizički poslovi i dan provede u miru, jer se veruje da Bogorodica svojim pokrovom čuva dom od svake nesreće.
BONUS VIDEO:
