- Srbija 11. novembar obeležava kao Dan primirja jer naziv praznika potiče od sporazuma potpisanog 1918. u Kompjenjskoj šumi, kada su zaustavljena ratna dejstva na Zapadnom frontu.
- Iako je bila na pobedničkoj strani, Srbija je do tada već oslobodila svoju teritoriju, pa ovaj datum ne označava srpsku predaju ni poraz.
- Primirje nije isto što i mirovni sporazum, a praznik podseća i na velike žrtve koje je Srbija podnela u Prvom svetskom ratu.
Svakog 11. novembra Srbija obeležava Dan primirja u Prvom svetskom ratu, u znak sećanja na događaj koji je označio kraj četvorogodišnjeg sukoba i promenio političku mapu Evrope. Ipak, naziv ovog državnog praznika često izaziva nedoumicu: zašto se govori o primirju, kada je Srbija iz rata izašla kao pobednica?
Odgovor se nalazi u samom istorijskom značaju 11. novembra 1918. godine. Tog dana, u 5 časova i 45 minuta ujutru, u železničkom vagonu u Kompjenjskoj šumi, u Francuskoj, predstavnici Nemačke potpisali su primirje sa savezničkim silama Antante. Sporazum je stupio na snagu u 11 časova istog dana, čime su zaustavljena ratna dejstva na Zapadnom frontu.
Upravo taj događaj postao je simbol završetka Prvog svetskog rata i datum koji se obeležava u brojnim državama, bez obzira na to da li su tokom rata bile na strani pobednika ili poraženih.
Srbija je svoju pobedu izborila pre potpisivanja primirja
Važno je razumeti da Srbija 11. novembra 1918. godine nije čekala ishod rata kako bi saznala da li je pobedila. Njena vojska je već bila ostvarila značajne vojne uspehe i učestvovala u završnim operacijama koje su dovele do sloma Centralnih sila.
Prelomni trenutak bila je ofanziva na Solunskom frontu, započeta u septembru 1918. godine. Srpska vojska imala je jednu od ključnih uloga u proboju fronta, nakon čega je usledilo brzo napredovanje savezničkih jedinica i oslobađanje teritorije Srbije.
Bugarska je potpisala primirje sa saveznicima 29. septembra 1918. godine, a srpska vojska nastavila je prodor prema severu. Beograd je oslobođen 1. novembra 1918. godine, pod komandom Prve srpske armije, kojom je komandovao vojvoda Petar Bojović.
Do potpisivanja primirja sa Nemačkom, 11. novembra, Srbija je, dakle, već bila oslobođena, a njena vojska nalazila se među pobedničkim savezničkim snagama. Zbog toga se ovaj datum ne može posmatrati kao dan srpske predaje, poraza ili neizvesnog ishoda rata.
Primirje nije isto što i mirovni sporazum
Još jedan važan razlog za razumevanje naziva praznika jeste razlika između primirja i konačnog mirovnog sporazuma.
Primirje predstavlja dogovor zaraćenih strana o obustavljanju oružanih sukoba. Ono, međutim, ne znači da su svi politički, teritorijalni i pravni odnosi između država automatski rešeni.
Tako je 11. novembra 1918. godine zaustavljeno ratovanje između Nemačke i savezničkih sila, dok su konačni uslovi mira utvrđivani naknadno. Versajski mirovni ugovor sa Nemačkom potpisan je 28. juna 1919. godine, dok su posebni mirovni ugovori zaključivani i sa ostalim poraženim državama.
Zato je naziv „Dan primirja” istorijski precizan. On označava trenutak kada je potpisivanjem sporazuma sa Nemačkom okončan glavni oružani sukob, a ne poseban datum srpske vojne pobede.
Dan sećanja na pobedu, ali i ogromne žrtve
U Srbiji ovaj praznik ima i dodatnu dimenziju. Pored sećanja na završetak rata i pobedu savezničkih snaga, 11. novembar predstavlja priliku da se oda počast ogromnim žrtvama koje je srpski narod podneo tokom četiri ratne godine.
Srbija je u Prvom svetskom ratu izgubila veliki deo svog stanovništva, a posledice rata ostavile su dubok trag u njenom društvu, privredi i demografskoj strukturi. Zato obeležavanje ovog datuma nije usmereno isključivo na vojni ishod, već i na stradanje civila i vojnika, njihovu izdržljivost i borbu za opstanak države.
Kao jedan od prepoznatljivih simbola praznika koristi se Natalijina ramonda, poznata i kao cvet feniks. Ova biljka, koja može da se oporavi nakon što se potpuno osuši, simbolizuje obnovu Srbije posle stradanja i razaranja. Uz nju se nosi i stilizovana traka u bojama Albanske spomenice, koja podseća na povlačenje srpske vojske preko Albanije tokom zime 1915/1916. godine.
Dan primirja u Srbiji je zakonom ustanovljen kao državni praznik krajem 2011. godine, a prvi put je obeležen 2012. godine.
Zašto je, onda, 11. novembar Dan primirja?
Odgovor je jednostavan: zato što se naziv praznika odnosi na događaj koji se odigrao 11. novembra 1918. godine, a ne na konačan vojni rezultat koji je Srbija ostvarila u Prvom svetskom ratu.
Srbija jeste bila na pobedničkoj strani i njena pobeda predstavlja jedan od najznačajnijih događaja u nacionalnoj istoriji. Međutim, 11. novembar nije datum kada je Srbija pobedila u nekoj pojedinačnoj bici, već datum kada je primirjem sa Nemačkom označen kraj ratnih dejstava u sukobu koji je zahvatio veliki deo sveta.
Zato između naziva praznika i činjenice da je Srbija bila među pobednicima nema nikakve protivurečnosti. Dan primirja ne umanjuje srpsku pobedu, već podseća na trenutak kada je nakon četiri godine rata otvoren put ka miru.
To je ujedno i podsetnik da se istorija ne pamti samo kroz pobede i poraze, već i kroz cenu koju su narodi platili da bi do njih došli.
BONUS VIDEO:
