- Buna kod Blagaja, nedaleko od Mostara, izbija iz pećine kao potpuno formirana reka i važi za jedan od najizdašnijih kraških izvora u Evropi.
- Ronioci od 1973. istražuju njen podzemni sistem, ali su do sada prešli oko 520 metara i nisu pronašli kraj prolaza.
Ispod litice nedaleko od Mostara iz pećine izbija potpuno formirana reka. Ronioci već više od pola veka pokušavaju da otkriju tajnu njenog podzemlja, ali ni posle stotina istraženih metara nisu pronašli kraj.
Reč je o Buni, jednoj od najneobičnijih reka u regionu. Njeno vrelo nalazi se u Blagaju, oko 12 kilometara od Mostara, a smatra se jednim od najizdašnijih kraških izvora u Evropi.
Za razliku od reka koje nastaju spajanjem potoka i manjih vodenih tokova, Buna iz pećine izlazi kao snažna, već oblikovana reka.
Iz stene je izbijalo 380 kubika vode u sekundi
Prosečna izdašnost vrela iznosi približno 23,7 kubnih metara vode u sekundi. Tokom sušnog leta količina može da se smanji na oko tri kubika, dok u kišnim periodima dostiže i 120 kubnih metara u sekundi.
Najveći zabeleženi protok izmeren je u januaru 1971. godine, kada je iz vrela izbijalo čak 380 kubnih metara vode u sekundi.
Voda se prikuplja na kraškom području površine od oko 1.100 kvadratnih kilometara. Kiša i otopljeni sneg poniru kroz krečnjačko tlo, prolaze kroz skrivene podzemne kanale i ponovo izlaze na površinu u Blagaju.
Temperatura Bune tokom čitave godine ostaje gotovo nepromenjena i kreće se između 10 i 11 stepeni.
Ronioci još nisu pronašli kraj podzemnih prolaza
Prva ozbiljnija ronilačka istraživanja podvodnih sifona započela su 1973. godine. Ekspedicije su nastavile da ulaze u pećinski sistem, ali je veliki deo njegovih kanala i dalje nepoznat.
Do sada je istraženo približno 520 metara poplavljenih prolaza. Najdublja tačka do koje su ronioci uspeli da stignu nalazi se 72 metra ispod nivoa na kojem Buna izlazi na površinu.
Ipak, kraj podzemnog sistema nije pronađen. Naučnici zato još nemaju potpun odgovor na pitanja dokle se kanali prostiru, kako izgleda čitava mreža ispod kraškog terena i kojim sve putevima voda stiže do izvora.
Reka duga samo devet kilometara
Iako iza njenog izvora stoji ogroman i još neistražen podzemni svet, Buna na površini teče svega oko devet kilometara pre nego što se ulije u Neretvu.
Neposredno pored vrela, pod visokom stenom, nalazi se čuvena Blagajska tekija. Spoj istorijske građevine, litice i smaragdne reke pretvorio je ovo mesto u jednu od najprepoznatljivijih turističkih atrakcija Bosne i Hercegovine.
Ipak, najzanimljiviji deo Bune ostaje skriven od pogleda – duboko pod zemljom, u sistemu čiji kraj ljudi još nisu uspeli da pronađu.
BONUS VIDEO:
(Ona.rs/MONDO)
