Nije lako biti reka u pustinji čak ni pod najboljim okolnostima. Ekosistem postoji u vrlo osetljivoj ravnoteži, što omogućava izvorima vode da opstanu u teškim uslovima. Reke u inače izuzetno suvim područjima su vitalne za opstanak jedinstvenog biljnog i životinjskog sveta, poljoprivrede, pa čak i turizma, jer obezbeđuju svežu pijaću vodu ljudima koji žive u blizini.
Međutim, problemi koje je izazvao čovek, poput klimatskih promena, prekomerne poljoprivrede i zagađenja, učinili su ovaj važan posao još težim u nekim područjima. Reke u Juti i Koloradu jedva preživljavaju izuzetno oštru sezonu suše. Kada korita postanu previše suva, ribe i druga vodena stvorenja uginu, a rizik od šumskih požara dramatično se povećava. Pre otprilike šest godina, jedan tim istraživača imao je fascinantnu ideju kako da obnovi zdravlje nekih od najugroženijih reka u Juti: da dovedu dabrove, o čemu je pisao BBC.
Godine 2019, studentkinja master studija Ema Doden i tim istraživača sa Državnog univerziteta Jute započeli su projekat "translokacije" kako bi raseljene dabrove doveli u područja poput reke Prajs (Price) u Juti, u nadi da će je vratiti u život, preneo je Salt Lake Tribune.
Zašto baš dabrovi?
Jednostavno rečeno, dabrove brane ograničavaju protok vode u nekim delovima reke, stvarajući bare i močvare. U područjima pogođenim sušom, ribe i druge divlje životinje mogu se skloniti u bare dok ostatak reke presuši, te tako izbeći opasnost dok ponovo ne padne kiša.
Kada su dabrovi prisutni u slivu, koristi za prirodu su neverovatne:
- Bolji kvalitet vode
- Zdravije populacije riba
- Bolja dostupnost hranljivih materija
- Ređi i manje razorni šumski požari
Zbog svega ovoga dabrovi su zaslužili titulu "ključne vrste", kao i bilo koja druga životinja koja ima nesrazmerno veliki pozitivni uticaj na ekosistem oko sebe.
Kako je selidba dabrova funkcionisala?
Doden i njen tim preselili su dabrove koji su uhvaćeni ili uklonjeni iz svojih prvobitnih staništa jer su smatrani "smetnjom", ometali su infrastrukturu ili su se suočavali sa opasnošću. Nakon kratkog perioda karantina, dabrovi su pušteni u reku Prajs.
Uprkos najvećim naporima istraživačkog tima, nisu svi preseljeni dabrovi preživeli ili ostali na tom mestu tokom godina. Neki imaju problema sa prilagođavanjem novom domu, pa uginu ili ih ubiju predatori, dok drugi jednostavno odu sami od sebe.
Ipak, od 2019. godine dovoljno njih je ostalo i izgradilo brane, tako da je tim počeo da uviđa rezultate svojih napora. Slični projekti sa dabrovima odvijaju se širom države poslednjih godina.
Šest godina kasnije
Vodostaj u reci je danas najzdraviji u poslednjih nekoliko godina. Ribe ponovo plivaju u velikom broju, a stanovnici Jute su presrećni zbog rezultata eksperimenta.
Prema kolumni objavljenoj početkom 2025. godine u listu Salt Lake Tribune (dakle, šest godina nakon početka projekta), revitalizacija reke Prajs pomogla je u spasavanju jednog grada u Juti.
"Prajs, pritoka reke Kolorado, teče kroz centar grada Helper", napisali su autori kolumne Lenis Peterman i Džordan Nilson. "Toplog dana verovatno ćete naći reku punu turista i lokalnog stanovništva koji voze kajak, spuštaju se na gumama i pecaju duž njenih obala. Pre deset godina bilo je teško zamisliti da je ovakav prizor – i uspešna ekonomija zasnovana na rekreaciji koja dolazi sa njim – uopšte moguć."
Naravno, nisu zaslužni isključivo dabrovi. Druga savezna ulaganja u prečišćavanje vode pomogla su u uklanjanju otpada, rušenju starih i neispravnih brana, kao i uvođenju strožih propisa o poljoprivrednoj ispaši u tom području, koja je do tada uništavala vitalni biljni svet.
Ipak, stručnjaci znaju da su dabrovi i njihov neverovatan inženjerski rad pravi MVP (najkorisniji akteri) ovog poduhvata.
Vreme je za novu branu
U drugim rekama u tom području koje presušuju i bore se sa ekološkim problemima, istraživači dovode dabrove, pa čak i grade veštačke brane. Nadaju se da će ove marljive životinje preuzeti posao kako reke budu postajale zdravije.
Reka San Rafael u Juti, koja je u lošem stanju, glavni je kandidat za sličan projekat. U jednom njenom delu, prirodna poplava podstakla je mnoštvo dabrova da se vrate u to područje, a "priobalno stanište duž tog dela povećalo se za 230% i imalo je najraznolikije obrasce toka od bilo kog dela reke", navodi stanica KUER.
Teško je poverovati da su dabrovi skoro izumrli tokom vrhunca industrije lova na krzno, kao i da su dugo stradali jer su smatrani smetnjom i štetočinama. Sada konačno dobijaju poštovanje koje zaslužuju kao inženjerska čuda, a njihove populacije su se oporavile zahvaljujući programima očuvanja i boljem odnosu javnosti prema njima.
BONUS VIDEO:
(N1/MONDO)
