Kada se pomene pustinja, većina ljudi odmah pomisli na Saharu, dine Bliskog istoka ili sušne predele Amerike i Afrike. Evropa se retko povezuje sa takvim pejzažima jer je uglavnom poznata po zelenim dolinama, planinama i obalama.
Ipak, širom kontinenta postoje područja koja izgledaju gotovo nestvarno od pravih pustinja do ogromnih peščanih prostranstava i polupustinja koje kriju fascinantnu istoriju. Jedna od njih nalazi se i u Srbiji, svega oko 75 kilometara od Beograda.
Pustinjom se smatra sušni ekosistem koji tokom godine dobija manje od 250 milimetara padavina. Takvi uslovi otežavaju razvoj vegetacije i životinjskog sveta zbog nedostatka vlage, velikih temperaturnih razlika između dana i noći, ali i specifičnog tla koje često sadrži velike količine soli ili vulkanskih naslaga.
- Tabernas - jedina prava pustinja kontinentalne Evrope
Najpoznatija evropska pustinja nalazi se u španskoj pokrajini Almerija, u Andaluziji. Pustinja Tabernas smatra se jedinom pravom pustinjom kontinentalne Evrope prema strogoj klimatskoj definiciji, jer godišnje prima manje od 250 milimetara kiše. Leti temperature redovno prelaze 40 stepeni, dok su zimske padavine veoma retke.
Ovo područje postalo je svetski poznato tokom šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka, kada su tamo snimani čuveni "špageti vesterni" Serđa Leonea, uključujući filmove "Za šaku dolara", "Za nekoliko dolara više" i "Dobar, loš, zao".
- Cabo de Gata - vulkanska polupustinja uz Mediteran
Na jugoistoku Španije nalazi se i prirodni park Cabo de Gata-Nijar, koji štiti neobičan pejzaž vulkanske obalne polupustinje. U pojedinim delovima ovog regiona godišnja količina padavina pada ispod 200 milimetara, zbog čega se smatra jednim od najsušnijih mesta ne samo u Španiji već i u čitavoj Evropi.
- Bardenas Reales - evropski pejzaž kao sa druge planete
Na jugoistoku Navare prostire se Bardenas Reales, područje veliko oko 420 kvadratnih kilometara, poznato po dramatičnim formacijama od gline i peščara.
Vetrovi i voda tokom vekova oblikovali su teren u ogromne kamene stubove, visoravni i izolovane vrhove koji podsećaju na pejzaže američkog Divljeg zapada.
Regija je od 2000. godine pod zaštitom UNESCO-a kao rezervat biosfere, a dodatnu popularnost stekla je kada se pojavila u seriji "Igra prestola" kao Dotrakijsko more.
- Monegros - najveća španska polupustinja
Pustinja Monegros zauzima oko 2.760 kvadratnih kilometara između provincija Ueska i Saragosa. Ovo područje karakterišu slana jezera zatvorenog tipa bez prirodnog oticanja vode, oko kojih su se razvile specifične biljne i životinjske vrste prilagođene ekstremnim uslovima.
- Accona - "bela pustinja" Toskane
Iako po količini padavina ne ispunjava uslove za pravu pustinju, oblast Accona u Toskani često nosi taj naziv zbog svog neobičnog izgleda.
Smeštena južno od Sijene, ova regija poznata je po belim glinenim kupama i dubokim erozionim usecima koji stvaraju gotovo nestvaran pejzaž usred zelene Toskane.
- Piscinas - evropska Sahara na Sardiniji
Na jugozapadu Sardinije nalaze se dine Piscinas, koje dostižu visinu i do 100 metara i ubrajaju se među najviše obalne dine u Evropi. Peščane dine prostiru se duboko u unutrašnjost ostrva, a zbog spektakularnog izgleda ovo područje često nazivaju "evropskom Saharom", iako se klimatski zapravo radi o sistemu obalnih dina.
- Oltenska Sahara - pustinja nastala ljudskim uticajem
Na jugozapadu Rumunije nalazi se Oltenska Sahara, područje veliko oko 800 kvadratnih kilometara između gradova Kalafat i Dabuleni.
Zanimljivo je da ovo područje nije prirodno nastalo kao pustinja. Tokom šezdesetih godina prošlog veka velike šume su posečene kako bi se napravio prostor za vinograde i poljoprivredu, ali je nakon toga peščano zemljište ostalo nezaštićeno i počelo da se pretvara u sušni pejzaž.
- Deliblatska peščara - "Evropska Sahara" u Srbiji
Jedno od najneobičnijih područja Balkana nalazi se u Vojvodini. Deliblatska peščara prostire se na oko 300 kvadratnih kilometara u jugoistočnom delu Panonske nizije.
Ovo područje nastalo je još nakon povlačenja drevnog Panonskog mora i tokom ledenog doba, kada su vetrovi formirali ogromna polja dina. Specifičan ovalni oblik peščare nastao je pod uticajem čuvenog vetra košave.
Iako se često naziva pustinjom i "Evropskom Saharom", Deliblatska peščara je zapravo peščarski stepski ekosistem izuzetno bogat biljnim i životinjskim vrstama.
Na ovom prostoru registrovano je čak oko 900 biljnih taksona, uključujući brojne retke i endemske vrste. Od 2002. godine područje je zaštićeno kao Specijalni rezervat prirode.
- Islandske visoravni - polarna pustinja Evrope
Unutrašnjost Islanda krije jedno od najvećih nenaseljenih područja Evrope, visoravni koje zauzimaju oko 40.000 kvadratnih kilometara.
Ovo područje smatra se polarnom pustinjom iz veoma neobičnog razloga. Iako Island ima vlažnu klimu, vulkansko tlo je toliko porozno da voda gotovo trenutno nestaje ispod površine, ostavljajući teren previše suvim za razvoj vegetacije.
- Bledovska pustinja u Poljskoj
Na jugu Poljske nalazi se pustinja Bledov, najveće područje rastresitog peska u centralnoj Evropi udaljeno od mora. Ona se prostire na oko 32 kvadratna kilometra, a nastala je uglavnom ljudskim delovanjem nakon srednjovekovne seče šuma zbog rudarenja srebra i olova. Tokom oba svetska rata ovo područje koristila je poljska vojska za obuku u pustinjskim uslovima.
- Oleški pesci u Ukrajini
Na jugu Ukrajine, u oblasti Hersona, nalazi se najveća koncentracija rastresitog peska u zemlji, poznata kao Oleški pesci. Ovaj peščani region zahvata oko 161 kvadratni kilometar i takođe je nastao ljudskim uticajem, nakon prekomerne ispaše ovaca u 19. veku koja je uništila prirodnu vegetaciju.
- Kalmikija - najveća evropska polupustinja
Najveći kontinuirani pojas polupustinje u Evropi nalazi se u ruskoj republici Kalmikiji, na području Kaspijske nizije. Ova regija prostire se na oko 80.000 kvadratnih kilometara i zvanično se smatra jedinim pravim pustinjskim pejzažom u Rusiji.
Naučnici je često navode kao primer antropogene dezertifikacije, jer je intenzivna ispaša stoke tokom sovjetskog perioda značajno ubrzala nestanak stepske vegetacije i širenje sušnih područja tokom 20. veka.
BONUS VIDEO:
(N1/Mondo)
