Ministar pravde Nenad Vujić izjavio je danas na konferenciji za novinare povodom smrti Ratka Mladića da se pitanje njegovog poslednjeg ispraćaja ne može posmatrati kroz presudu i kaznu koju je služio, već kroz pravo na ljudsko dostojanstvo i pijetet prema preminulom.
"Možda bi se nekome svidelo da je nešto urađeno kao na Adi Ciganliji 1946. godine. To nije način rešavanja.Ovo je pitanje poštovanja ljudskog dostojanstva i pravo građana da iskažu pijetet, bez ulaženja u presudu i kaznu", rekao je Vujić.
Događaj o kojem je govorio odnosio se na streljanje četničkog komandanta Dragoljuba Draže Mihailovića koji je osuđen na smrt zbog ratnih zločina i kolaboracije sa okupatorom.
Posle sloma Jugoslavije u Aprilskom ratu 1941. godine, Mihailović je na Ravnoj Gori okupio istomišljenike s namerom da pruži otpor okupatoru. Međutim, zbog brzo nastalog sukoba sa partizanima, njegov pokret prelazi u otvorenu kolaboraciju. To je rezultiralo zvaničnom legalizacijom četničkih odreda na teritorijama pod upravom fašističke Italije u NDH, Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini. Istovremeno, jugoslovenska vlada u egzilu u Londonu imenovala ga je za ministra vojske i dodelila mu čin generala.
Nakon propasti Užičke republike i gušenja ustanka u Srbiji krajem 1941. godine, četničke snage su ojačale na srpskoj teritoriji. Ipak, sve do kraja rata su uglavnom delovale kao lokalna milicija, bez većih oružanih sukoba sa okupacionim trupama. Dolazak Crvene armije u Srbiju u jesen 1944. godine doveo je do potpunog sloma Mihailovićevog pokreta, a mnoge njegove jedinice su tada amnestirane.
Hapšenje uz pomoć Kalabića
Mihailovića je uhapsila OZNA (Odeljenje zaštite naroda) u selu Repuševići 13. marta 1946. godine, a istog dana je u najvećoj tajnosti prebačen u Beograd. Akcijom je rukovodio Slobodan Penezić Krcun, a ključnu ulogu u hvatanju odigrao je Nikola Kalabić, komandant Gorske garde i Mihailovićev blizak prijatelj. Kalabić je pristao na saradnju sa agentima OZNE i namamio Mihailovića pod izgovorom da ga vodi na sastanak sa angloameričkim obaveštajcima. Javnost je o hapšenju 24. marta obavestio tadašnji šef OZNE Aleksandar Ranković.
Suđenje, dokazi i presuda
Suđenje Mihailoviću i drugim kolaboracionistima održano je pred Vrhovnim sudom FNRJ u Beogradu, u periodu od 10. juna do 15. jula 1946. godine, uz prisustvo brojnih stranih novinara. Tužilac Miloš Minić pročitao je 47 tačaka optužnice, od kojih je general osuđen po osam.
Krunski dokazi tužilaštva oslanjali su se na originalnu zaplenjenu dokumentaciju iz četničkih i okupatorskih arhiva (depeše, pisani izveštaji), kao i na jezive materijalne dokaze, poput kolevke iz sela Vranić u kojoj su četnici ubili novorođenče. Iako je Mihailović priznao da su njegove trupe sarađivale sa neprijateljem, branio se tvrdnjom da su komandanti delovali samovoljno. Sud je, međutim, na osnovu depeša dokazao da su oni zapravo izvršavali njegova naređenja o vršenju pljački, paljenja, ubijanju zarobljenih partizana i uništavanju civila.
Mihailović je tokom procesa priznao da se veliki broj četnika legalizovao pod vlašću Nemaca u Srbiji i Italijana u Crnoj Gori. Ipak, pokušao je da prebaci krivicu na svoje vojvode, ističući da se zgražavao nad zločinima koje su činili Pavle Đurišić, Bajo Stanišić, Kosta Pećanac, Jezdimir Dangić i Rade Radić.
Sud ga je proglasio krivim za oružanu borbu na strani okupatora (od kojih su četnici dobijali oružje, municiju i hranu radi uništenja oslobodilačkog pokreta), kao i za raspirivanje nacionalne i verske mržnje koja je rezultirala masovnim pokoljima Hrvata, muslimana i Srba. Posebno su istaknuti masakri u Gatima, Vraniću, Boleču, Drugovcu, Pljevljima, Čajniču i Foči.
Nakon što mu je odbijena molba za pomilovanje, Dragoljub Mihailović je streljan 17. jula 1946. godine u Lisičjem potoku, zajedno sa još osam visokih četničkih oficira. Njegovo grobno mesto do danas je ostalo nepoznato.
Pogledajte fotografije žrtava zločina u Vraniću
Rehabilitacija
Tokom ratova devedesetih i raspada SFRJ, simpatije prema Mihailovićevoj ideologiji ponovo su oživele.
Viši sud u Beogradu doneo je odluku o njegovoj rehabilitaciji 14. maja 2015. godine. Sud je ukinuo presudu isključivo zbog procesnih nedostataka, utvrdivši da Mihailović nije imao fer i pravično suđenje, dok se istorijskim činjenicama i utvrđivanjem njegove uloge u ratnim zločinima ovom prilikom nije bavio.
BONUS VIDEO:
