Decenijama unazad, 25. maj bio je dan kada je čitava Jugoslavija disala kao jedno, slaveći mladost, bratstvo, jedinstvo i svog doživotnog predsednika SFRJ, Josipa Broza Tita. Iako Tito zvanično nije rođen na ovaj datum, upravo tada su milioni građana bivše države izlazili na ulice, učestvovali u masovnim svečanostima i s nestrpljenjem pratili prenos iz Beograda.
Centralni događaj te proslave bio je veličanstveni dolazak štafetne palice na stadion JNA, gde je prelazila u ruke doživotnog predsednika. Ova tradicija, duboko ukorenjena u kolektivnu svest naroda, započela je odmah po završetku Drugog svetskog rata, tačnije 25. maja 1945. godine.
Međutim, istorijski podaci jasno svedoče da je Josip Broz rođen 7. maja 1892. godine u Kumrovcu. Pokretanjem zvanične inicijative na sam Brozov predlog, početkom 1957. godine ovaj datum je i formalno prerastao u "Dan mladosti". Bio je to praznik koji je s godinama postao apsolutni i neraskidivi simbol kulta ličnosti jugoslovenskog maršala.
Pitanje koje i danas intrigira mnoge jeste zašto se rođendan slavio baš 25. maja? Odgovor leži u jednom od najdramatičnijih trenutaka Drugog svetskog rata na tlu Jugoslavije.
Upravo tog datuma, 1944. godine, započela je nemačka operacija "Konjićev skok". Cilj je bio uništenje Vrhovnog štaba i likvidacija samog Tita. Broz je tada za dlaku izbegao smrt, a taj čudesni beg iz nemačkog obruča kasnije je u zvaničnoj državnoj naraciji uzet kao osnova za simbolično obeležavanje njegovog "drugog rođenja".
Nakon što je praznik 1957. godine i zvanično posvećen omladini, njegov najprepoznatljiviji simbol postala je štafetna palica. Mladi ljudi iz svih krajeva države prenosili su je iz ruke u ruku, prelazeći hiljade kilometara dug put.
Čak ni nakon Brozove smrti 4. maja 1980. godine, ovaj praznik nije odmah ukinut. Te kobne godine, štafeta koja se zatekla na svom putu kroz Hrvatsku, prekinula je kretanje i položena je uz Titov odar u Saveznoj skupštini.
Ipak, tradicija je nastavljena i narednih godina pod krilaticom "I posle Tita - Tito". Palica je i dalje kružila zemljom, ali kako su osamdesete odmicale, a političke i ekonomske tenzije među republikama rasle, tako je i opšti entuzijazam rapidno jenjavao.
Slovenci su bili prvi koji su javno izrazili bunt i odbili učešće, a 1988. godine održan je poslednji slet u Beogradu. Već naredne godine, praksa je zvanično i potpuno ukinuta.
Danas, više od tri decenije nakon raspada države, 25. maj živi isključivo u sećanjima starijih generacija i na izbledelim arhivskim snimcima, svedočeći o jednom sasvim drugačijem vremenu i sistemu vrednosti koji je nepovratno nestao u vihoru istorije.
Vaše mišljenje nam je važno - ostavite nam komentar, nije potrebna registracija!
BONUS VIDEO:
(Telegraf/MONDO)