- Naučnici su još 1960. izračunali da bi, po tadašnjem trendu rasta stanovništva, 13. novembar 2026. bio trenutak kada model dostiže beskonačnost.
- Taj datum nije predviđao kraj sveta, već ograničenje hiperboličkog modela koji je dobro opisivao prošlost, ali ne i budućnost.
Do datuma koji je pre više od pola veka povezan sa "Sudnjim danom" ostalo je malo vremena. Do njega nisu došli astrolozi niti autori mračnih proročanstava, već naučnici koji su proučavali rast broja stanovnika Zemlje. Njihovi proračuni iz 1960. godine doveli su do neobičnog rezultata. Matematički model ukazivao je na trenutak u kojem bi, pod pretpostavkom nastavka dotadašnjeg trenda, broj ljudi težio beskonačnosti.
Odakle potiče priča o "Sudnjem danu"?
Časopis Science je 1960. godine objavio rad fizičara Hajnca fon Ferstera i njegovih kolega Patricije More i Lorensa Amiota sa Univerziteta Ilinois. Istraživači su prikupili dostupne procene broja stanovnika planete za period od približno dve hiljade godina. Zanimalo ih je koliko brzo čovečanstvo raste i koliko je vremena potrebno da se broj ljudi udvostruči.
U podacima su uočili obrazac sve kraćih perioda udvostručavanja stanovništva. To su povezali sa osobinama ljudskog društva. Ljudi mogu da sarađuju, prenose znanje i razvijaju tehnologiju. Veće stanovništvo tako može da poveća proizvodnju hrane i drugih resursa, što omogućava opstanak još većeg broja ljudi.
Dobijao se sistem u kojem rast stanovništva dodatno ubrzava budući rast. Za njegovo opisivanje istraživači su koristili model približno hiperboličkog rasta. Takva kriva ima neobičnu osobinu. Približavanjem određenom trenutku njena vrednost matematički teži beskonačnosti.
Proračun je dao rezultat od približno 2026,87, uz neizvesnost od oko pet i po godina. U naslovu rada autori su naveli konkretan datum, a to je petak, 13. novembar 2026. Preciznost tog naslova ne znači da je nauka mogla da predvidi događaj do tačnog dana.
Šta je računica zapravo pokazivala?
Istraživanje nije predviđalo sudar Zemlje sa asteroidom niti neku drugu globalnu katastrofu 13. novembra. "Sudnji dan" odnosio se na trenutak u kojem bi model davao beskonačan broj stanovnika, pod uslovom da se opisani obrazac rasta nastavi. U stvarnosti takav ishod nije moguć.
Neobičan rezultat pokazuje problem jednostavnog produžavanja istorijskog trenda daleko u budućnost. Sredinom 20. veka broj stanovnika planete brzo je rastao, ali to nije značilo da isti obrazac može da traje zauvek. Drugim rečima, datum iz rada ilustruje ograničenja modela. Matematička formula može dobro da opisuje podatke iz prošlosti, a da njena projekcija budućnosti postane nerealna kada se okolnosti promene.
Zašto se taj scenario nije ostvario?
Demografski trendovi nisu nastavili da prate obrazac iz stare računice. Rast svetskog stanovništva je usporio, a u mnogim zemljama smanjen je broj rođene dece po ženi.
Zato nema približavanja "beskonačnom" broju ljudi. Prema projekcijama Ujedinjenih nacija iz 2024. godine, svetsko stanovništvo moglo bi da dostigne vrhunac od oko 10,3 milijarde sredinom osamdesetih godina ovog veka, a zatim da se postepeno smanjuje. Reč je o projekciji zasnovanoj na određenim pretpostavkama, a ne o unapred zagarantovanom ishodu.
Model koji je opisivao dug istorijski period tako ne predstavlja pouzdanu prognozu današnjeg demografskog razvoja.
Da li nauka poznaje datum kraja života na Zemlji?
Postoje i istraživanja o veoma dalekoj budućnosti Zemlje koja se ponekad predstavljaju kao prognoze "kraja života". Međutim, ona ne govore o novembru 2026. godine, niti određuju tačan dan nestanka čovečanstva.
Istraživači Kazumi Ozaki i Kristofer Rajnhard proučavali su koliko bi još Zemljina atmosfera mogla da zadrži značajnu količinu kiseonika. Mnogi današnji oblici života zavise od kiseonika, ali atmosfera neće zauvek ostati u sadašnjem stanju. Sunce postepeno postaje sjajnije, što će u veoma dalekoj budućnosti promeniti klimu i geohemijske procese na Zemlji.
Njihov model, objavljen 2021. godine u časopisu Nature Geoscience, procenjuje da bi atmosfera sa sadržajem kiseonika iznad jednog procenta današnjeg nivoa mogla da opstane još približno 1,08 milijardi godina, uz neizvesnost od oko 140 miliona godina. To nije precizno određen rok trajanja života na planeti.
Dugoročne promene povezane sa sve snažnijim Sunčevim zračenjem uticale bi i na dostupnost ugljen-dioksida potrebnog za fotosintezu. To bi pogodilo organizme koji proizvode kiseonik, a njegov sadržaj u atmosferi mogao bi naglo da opadne. Takva Zemlja bila bi veoma drugačija od današnje i nepovoljna za mnoge oblike života koji zavise od kiseonika.
Ipak, to ne znači nužno nestanak svakog oblika života. Takođe, pretvaranje procene od približno milijardu godina u konkretnu kalendarsku godinu stvara lažan utisak preciznosti.
Dakle, 13. novembar 2026. nije naučno utvrđen datum kraja sveta. To je datum iz naslova starog rada o rastu stanovništva, zasnovanog na pretpostavci koja se nije održala.
Vaše mišljenje nam je važno - ostavite nam komentar, nije potrebna registracija!
BONUS VIDEO:
(MONDO)