- Kralj Aleksandar I Karađorđević ubijen je 9. oktobra 1934. u Marselju, a prema porodičnom svedočenju bolovao je od raka.
- Princ Tomislav je naveo da su mu lekari prognozirali još oko šest meseci života.
- Rak je jedna od vodećih bolesti današnjice, sa važnim značajem ranog otkrivanja i prevencije.
Na današnji dan, 9. oktobra 1934. godine, u Marselju je ubijen kralj Aleksandar I Karađorđević, jedan od najznačajnijih i najkontroverznijih vladara jugoslovenske istorije. Dok je atentat koji je potresao Evropu ostao upamćen kao jedan od ključnih političkih događaja međuratnog perioda, manje je poznata porodična priča prema kojoj je kralj na svoje poslednje putovanje krenuo teško bolestan, svestan da mu je život možda pri kraju.
Prema svedočenju njegovog sina, princa Tomislava Karađorđevića, koje je preneo u svojim memoarima, kralj Aleksandar bolovao je od raka u poodmakloj fazi. Kako mu je kasnije ispričala majka, kraljica Marija, lekari su vladaru navodno prognozirali još oko šest meseci života. O njegovom zdravstvenom stanju, prema ovom porodičnom svedočenju, znao je samo uzak krug ljudi. Princ Tomislav naveo je i da je njegov otac u vreme putovanja u Marselj težio svega oko 50 kilograma.
Iako je kralj 9. oktobra 1934. godine ubijen u atentatu, priča o njegovoj bolesti otvara i širu temu koja je aktuelna i gotovo čitav vek kasnije. Rak je bolest od koje, prema procenama Svetske zdravstvene organizacije, tokom života oboli približno svaka peta osoba na svetu.
Rak je jedna od vodećih bolesti savremenog doba
Rak nije jedna bolest, već naziv za veliku grupu oboljenja koja mogu da zahvate gotovo bilo koji deo tela. Zajedničko im je to što dolazi do nekontrolisanog rasta i umnožavanja abnormalnih ćelija, koje mogu da prodiru u okolna tkiva i šire se u druge delove organizma. Taj proces širenja naziva se metastaziranje.
U zdravom organizmu ćelije rastu, dele se i odumiru u skladu sa potrebama tela. Međutim, kada dođe do promena u njihovom genetskom materijalu, određene ćelije mogu da počnu da se umnožavaju bez uobičajene kontrole. Vremenom tako može da počne da se razvija tumor, iako nisu svi tumori zloćudni niti svaki rak stvara čvrstu tumorsku masu.
Bolest može da nastane u različitim organima, zbog čega se razlikuju i njeni oblici, simptomi, tok i mogućnosti lečenja. Među najčešćim vrstama raka u svetu nalaze se rak pluća, dojke, debelog creva i prostate.
Prema podacima Međunarodne agencije za istraživanje raka, koja deluje u okviru Svetske zdravstvene organizacije, tokom 2022. godine širom sveta zabeleženo je približno 20 miliona novih slučajeva raka, dok je oko 9,7 miliona ljudi preminulo od ove bolesti. Procene pokazuju da približno jedna od pet osoba tokom života razvije neki oblik raka, što ga svrstava među najveće zdravstvene izazove današnjice.
Zašto se rak nekada otkrije tek u poodmakloj fazi?
Jedan od najvećih problema kod malignih bolesti jeste to što u početku ne moraju da izazivaju jasne ili lako prepoznatljive simptome. Neke vrste raka mogu da se razvijaju duže vreme bez izrazitih tegoba, dok se kod drugih promene u organizmu javljaju ranije.
Simptomi zavise od mesta na kojem je bolest nastala, njenog tipa i stadijuma. Među mogućim upozoravajućim znacima nalaze se neobjašnjiv gubitak telesne težine, dugotrajan umor, pojava nove kvržice ili otoka, neuobičajena krvarenja, uporan kašalj i promene u pražnjenju creva. Ipak, ovi simptomi mogu da budu povezani i sa brojnim drugim, mnogo češćim stanjima, pa sami po sebi ne znače da osoba ima rak.
Poseban problem predstavlja činjenica da se bolest ponekad otkrije tek kada se već proširila izvan organa u kojem je nastala. U takvim situacijama lečenje može da bude složenije, a mogućnosti zavise od vrste tumora, njegovog proširenja i opšteg zdravstvenog stanja pacijenta.
Zbog toga je važno da se obratite lekaru ukoliko promene u organizmu traju, ponavljaju se ili nemaju jasno objašnjenje. Za određene vrste raka postoje i organizovani programi skrininga, odnosno pregledi namenjeni otkrivanju bolesti ili promena koje joj mogu da prethode kod osoba koje nemaju simptome.
Koji faktori povećavaju rizik od raka?
Nastanak raka najčešće ne može da se objasni jednim uzrokom. U pitanju je složen proces na koji mogu da utiču nasleđe, starenje, životne navike, izloženost štetnim materijama i pojedine infekcije.
Među poznatim faktorima rizika nalaze se konzumiranje alkohola, prekomerna telesna masa, fizička neaktivnost, nezdrava ishrana i zagađenje vazduha. Određene infekcije, uključujući infekcije virusima hepatitisa B i C i humanim papiloma virusom (HPV), takođe su povezane sa povećanim rizikom od pojedinih vrsta raka.
To, međutim, ne znači da će svaka osoba izložena nekom od ovih faktora razviti bolest, niti da se rak javlja isključivo kod ljudi koji imaju nezdrave navike. Rizik zavisi od kombinacije različitih okolnosti, a kod nekih pacijenata ne može da se utvrdi jedan konkretan uzrok.
Prema Svetskoj zdravstvenoj organizaciji, značajan deo slučajeva raka mogao bi da se spreči smanjenjem izloženosti poznatim faktorima rizika i primenom dostupnih mera prevencije. Redovna fizička aktivnost, održavanje zdrave telesne mase, uravnotežena ishrana i odgovarajuća vakcinacija mogu da doprinesu smanjenju rizika od određenih malignih bolesti.
Da li je rak danas izlečiv?
Dijagnoza raka ne znači nužno da je bolest neizlečiva. Napredak medicine omogućio je bolje otkrivanje brojnih malignih bolesti, preciznije određivanje njihovog tipa i stadijuma, kao i razvoj različitih načina lečenja.
U zavisnosti od vrste raka i stanja pacijenta, terapija može da uključuje operaciju, zračenje, hemioterapiju, hormonsku terapiju, ciljane lekove ili imunoterapiju. Kod nekih tumora je moguće potpuno izlečenje, naročito kada se bolest otkrije u ranom stadijumu i kada je dostupno odgovarajuće lečenje. Kod drugih, cilj može biti dugotrajna kontrola bolesti, ublažavanje simptoma i očuvanje kvaliteta života.
Ishod ne zavisi samo od toga koliko je tumor veliki, već i od njegovog biološkog tipa, mesta nastanka, proširenosti i odgovora na terapiju. Zbog toga se prognoza ne može pouzdano da se proceni bez konkretne dijagnoze i medicinskih nalaza.
Upravo je rana dijagnostika jedan od najvažnijih faktora koji mogu da utiču na ishod lečenja. Iako ne postoji univerzalni pregled kojim može da se otkrije svaki oblik raka, poznavanje simptoma, odlazak lekaru i odazivanje na preporučene skrining preglede mogu da naprave značajnu razliku.
Gotovo 92 godine nakon atentata u Marselju, priča o kralju Aleksandru I Karađorđeviću ostaje deo istorije, ali i podsećanje na bolest koja ne bira društveni položaj, bogatstvo ni vreme u kojem čovek živi. Ipak, važno je imati u vidu da je podatak o kraljevoj dijagnozi zasnovan na porodičnim svedočenjima, dok se tačan tip raka u dostupnim navodima ne precizira.
Vaše mišljenje nam je važno - ostavite nam komentar, nije potrebna registracija!
BONUS VIDEO:
(MONDO)
